COP30 müzakerelerinde tehlikede olan ne?

Foto: © UNFCCC/Kiara Worth, Brezilya'nın Belém kentinde düzenlenen COP30'da müzakereler gün boyunca devam ediyor (20 Kasım 2025).

Brezilya'nın Belém kentinde düzenlenen COP30 iklim zirvesindeki görüşmeler, 21 Kasım 2025 Perşembe günü, zirve mekânında çıkan yangının ardından tahliyeler nedeniyle 190'dan fazla heyet arasındaki müzakerelerin durmasıyla askıya alındı.

Zirvenin 22 Kasım 2025 Cuma günü sona ermesi planlanırken, kesinti, ülkelerin fosil yakıtlar ve iklim finansmanı konusunda gergin tartışmalara girdiği kritik bir anda gerçekleşti. Bu görüşmelerin sonucu, onlarca yıllık iklim taahhütlerinin somut eyleme dönüştürülmesi için bir turnusol kâğıdı olarak görülüyor.

Pratik açıdan COP30'daki tartışmalar üç büyük soru etrafında dönüyor:

1. Ülkeler iklim eylemlerini nasıl artırabilir?

Gezegenimiz rekor bir hızla ısınırken ve iklim felaketleri yoğunlaşırken, gündemin ana başlıkları emisyonların azaltılması ve etkilere uyum sağlanması. Delegeler şu temel araçları inceliyor:

• Ulusal Olarak Belirlenen Katkılar (NDC'ler): Ulusal iklim planları beş yılda bir güncellenir. COP30'da ülkeler, hedefleri artırmanın ve uygulamayı hızlandırmanın yeni yollarını değerlendiriyor.


• Fosil yakıtların aşamalı olarak kaldırılması: COP28, "fosil yakıtlardan uzaklaşma" konusunda anlaştı. Şimdi, müzakereciler bu değişim için daha net, bağlama dayalı bir yol haritası belirlenip belirlenmeyeceğini tartışıyorlar.


• Ulusal Uyum Planları (UAP'ler): 72 ülke plan sundu, ancak çoğu fondan yoksun. Bir öneri: 2025 yılına kadar uyum finansmanının üç katına çıkarılması.


• Uyum Konusunda Küresel Hedef: Görüşmeler, dünya çapında uyum konusunda ilerlemeyi izlemek için yaklaşık 100 göstergeye odaklanıyor.


• Orman Finansmanı Yol Haritası: Küresel orman örtüsünün %45'ini ve GSYİH'nın %65'ini temsil eden 36 hükümet tarafından desteklenmektedir. Tropikal ormanların korunması ve restorasyonu için yıllık 66,8 milyar dolarlık açığı kapatmayı amaçlamaktadır.

2. Para ve teknoloji en çok ihtiyaç duyanlara nasıl ulaşabilir?

İklim krizini yalnızca siyasi vaatler çözemez; gerçek kaynaklara ihtiyaç vardır. COP30 müzakerecileri, finans ve teknolojiyi açığa çıkarmanın yollarını araştırıyor:

• Paris Anlaşması'nın 9.1. Maddesi: Gelişmiş ülkeler, gelişmekte olan ülkeleri finansal olarak desteklemelidir. Delegeler bir eylem planı ve hesap verebilirlik araçları üzerinde çalışmaktadır.


• Bakü-Belém Yol Haritası 1,3 trilyon dolara: Gelişmekte olan ülkeler için yıllık 1,3 trilyon dolar seferber etmeyi amaçlayan, beş eylem alanı ve borçsuz araçlar üzerinde tartışılan bir teklif.


• Kayıp ve Hasar Fonu: İklim etkilerinden en çok etkilenen ülkelere yardım etmek amacıyla COP27'de oluşturuldu ve COP28'de başlatıldı. Fon, COP30'a yetersiz fonla geldiğinden, daha fazla katkı çağrısında bulunuldu.


• Yeşil İklim Fonu: Dünyanın en büyük iklim fonu, ancak son yenileme döngüsünde düşüş belirtileri görüldü.


• Küresel Çevre Fonu: Gelişmekte olan ülkelere hibe sağlıyor, ancak mevcut finansmanın yetersiz olduğu görülüyor.


• Teknoloji Uygulama Programı: İklim teknolojilerine erişimi iyileştirmeyi amaçlıyor ancak müzakereler finansal ve ticari engeller konusunda bölünmüş durumda.


• Ticareti kısıtlayıcı tek taraflı önlemler: Gelişmekte olan ülkelere dezavantaj sağlayabilecek iklimle ilgili ticaret politikaları. Bir fikir: Etkilerini değerlendirmek için bir platform oluşturmak.

3. İklim eylemi nasıl adil ve kapsayıcı olabilir?

Finansman sağlansa bile, büyük geçişler savunmasız toplulukları korumadığı sürece eşitsizlikleri derinleştirme riski taşıyor. Müzakereciler, adaleti sağlamak için çerçeveler üzerinde çalışıyor:

• Adil Geçiş Çalışması Programı: Sosyal adaleti, insana yakışır işi ve sürdürülebilir kalkınmayı teşvik eder. Ülkeler, çalışanların ve toplumların gerçekleriyle uyumlu, pratik bir çerçeve beklemektedir.


• Cinsiyet Eylem Planı: Cinsiyet perspektiflerinin iklim eylemine entegrasyonunu yönlendirir. İlk plan 2017 yılında kabul edilmiş olup, güncellenmiş bir versiyonunun COP30'da yayınlanması beklenmektedir.

Belém'de yaşananlar neden önemli?

Brezilya Belém'de yapılan seçimler, Paris Anlaşması'nın sözden eyleme nasıl geçeceğini ve küresel iklim hedeflerine ulaşılıp ulaşılamayacağını şekillendirecek . Kapalı kapılar ardındaki atmosfer net: zaman kısa ve uzlaşma bekleyemez. Bu kararlar yalnızca emisyon azaltımlarının hızını değil, aynı zamanda krize en az katkıda bulunan yerli halkların yanı sıra iklim etkilerinin yükünü çeken Afrika ve gelişmekte olan ülkeler için adaletin sağlanıp sağlanmayacağını da belirleyecek.

Kaynak: BM Haber Ajansı, Brezilya Belem, 20 Kasım 2025

Haber Bekir Metin, DSÖ Türkiye Eski Temsilcisi, Ankara, 21 Kasım 2025