António Guterres
Şanghay İşbirliği Örgütü Zirvesi: Guterres çok taraflılığın güçlendirilmesi çağrısında bulundu
2 Eylül 2025 | Bekir Metin | António Guterres
Foto: BM Genel Sekreteri António Guterres, Çin'in Tianjin kentinde düzenlenen Şanghay İşbirliği Örgütü Zirvesi'nde (01 Eylül 2025)
BM Genel Sekreteri António Guterres, 01 Eylül 2025 tarihinde Çin'in Tianjin kentinde düzenlenen Şanghay İşbirliği Örgütü zirvesinde yaptığı konuşmada çok taraflılığın güçlendirilmesi çağrısında bulundu ve Gazze, Ukrayna ve ötesinde barış çağrısında bulundu.
10 üye ülkeden oluşan Avrasya Bloku, nüfus ve coğrafya bakımından dünyanın en büyük bölgesel örgütüdür.
BM Genel Sekreteri Guterres liderlere, "Çok kutuplu bir dünyaya doğru ilerliyoruz" dedi ve bunun hem bir gerçeklik hem de bir fırsat olduğunu belirtti.
Gelişmekte olan ekonomilerin ticaret, diplomasi ve kalkınmayı yeniden şekillendirdiğini ancak aynı zamanda adaletsizlik ve bölünmelerin de arttığını söyledi.
İlkeli liderliğe ihtiyaç var
Çok taraflılığı güçlendirmek, hukukun üstünlüğünü korumak ve dünyanın her yerindeki insanlara hizmet sunmak için ilkeli liderliğe ihtiyaç duyulduğunu vurguladı.
"Şanghay İşbirliği Örgütü, daha barışçıl, kapsayıcı ve sürdürülebilir bir geleceğin şekillenmesine yardımcı olmak için eşsiz bir konumdadır" dedi.
BM Genel Sekreteri, barış ve güvenlikle başlayan dört öncelikli alana dikkat çekti.
Gazze'de ve diğer çatışmaların olduğu yerlerde barış
Gazze'de ölüm ve yıkımın korkunç boyutlara ulaştığını, kıtlığın baş gösterdiğini söyledi.
"Derhal ve kalıcı bir ateşkese, tüm rehinelerin derhal ve koşulsuz olarak serbest bırakılmasına ve engelsiz, güvenli ve sürdürülebilir insani yardım erişimine ihtiyacımız var" dedi.
"Ve Filistinliler ve İsrailliler için adil ve kalıcı bir barışa giden tek yol olan iki devletli çözüme doğru somut ve geri döndürülemez adımlar atmalıyız."
Guterres ayrıca Ukrayna'daki savaşa da değinerek, "BM Şartı, uluslararası hukuk ve BM kararları doğrultusunda adil, kapsamlı ve sürdürülebilir bir barışa yol açacak bir ateşkesin zamanı çoktan geldi" dedi.
Ayrıca Sudan, Myanmar, Sahel, Afganistan ve diğer bölgelerde sivillerin korunması, diyaloğun teşvik edilmesi ve barışın sağlanması çağrısında bulundu.
Liderlere hitaben yaptığı konuşmada, "Diplomasi ve gerilimi azaltmadaki liderliğiniz, terörizme ve ulusötesi tehditlere karşı çabalarınız da çok önemli" dedi.
Reform ve iklim eylemi
Genel Sekreter, gelişmekte olan ülkelerin adil temsilini sağlamak amacıyla küresel finansal mimarinin reform edilmesi çağrısında bulundu.
"Artık 1945'te değiliz ve kurumlarımızın bugünün gerçeklerini yansıtması gerekiyor" dedi.
Eyleme geçilmesi gereken üçüncü alan ise iklim değişikliğiyle mücadele.
"Bir dönüm noktasına ulaşıyoruz ve emisyonlarda anlamlı azalmalara ihtiyacımız var. Küresel emisyonların yüzde 80'inden sorumlu olan G20 ülkeleri öncülük etmeli" dedi.
Tüm hükümetleri, bu kasım ayında Brezilya'da düzenlenecek COP30 BM iklim konferansına yeni iklim eylem planları sunmaya çağırdı.
"Ayrıca 2030 yılına kadar 1,3 trilyon dolar hedefine ulaşmak için net bir yol belirlemeliyiz. Gelişmiş ülkeler taahhütlerini yerine getirmeli. Ve uyum konusunda bir atılım yapmamız gerekiyor," diye ekledi.
Uyum finansmanının iki katına çıkarılması, erken uyarı sistemlerinin yaygınlaştırılması, dayanıklı altyapı oluşturulması ve fosil yakıtların aşamalı olarak kullanımdan kaldırılması, yenilenebilir enerjiye geçişin hızlandırılması çağrısında bulundu.
Teknoloji alanında işbirliği
Eyleme geçilecek son alan ise dijital iş birliğidir; çünkü yeni teknolojiler hem fırsatlar hem de riskler getiriyor.
BM Genel Kurulu'nun, tüm ülkelere söz hakkı vermek ve parçalanmayı önlemek amacıyla Bağımsız Bilimsel Panel ve Yapay Zekâ (YZ) yönetimi konusunda Küresel Diyalog olmak üzere iki mekanizma kurduğunu söyledi.
"Bu mekanizmalar, Birleşmiş Milletlerin benzersiz toplanma gücünden yararlanarak küresel yapay zekâ işbirliği için bir dönüm noktası teşkil ediyor" dedi.
İnsanları ön planda tutun
Sonuç olarak BM’nin 80. kuruluş yıldönümünü kutlarken, ülkelerin 21. yüzyıl için uluslararası işbirliğini güçlendirmesi ve her zaman insanı ön planda tutması gerektiğini söyledi.
Bu bağlamda, aynı gün açıklanan ve "çok taraflılığa dayanan ve BM'nin merkezinde yer aldığı uluslararası sistemin ve uluslararası hukukun desteklediği uluslararası düzenin korunmasının önemini vurgulayan" Çin'in Küresel Yönetişim Girişimi'ni memnuniyetle karşıladı.
Editör Notu: Şanghay İşbirliği Örgütü nedir?
Şanghay İşbirliği Örgütü (ŞİÖ), ilk olarak 1996'da sınır güvenliği ve ekonomik işbirliği ittifakı olarak Çin, Rusya, Kazakistan, Kırgızistan ve Tacikistan tarafından oluşturuldu. O yıllarda "Şanghay Beşlisi" olarak anılan gruba 2001'de Özbekistan'ın da dahil edilmesiyle örgütün kuruluşu gerçekleşti.
2017'de Kazakistan'da düzenlenen Astana Zirvesi'nde Hindistan ve Pakistan'ın üyelik süreçleri tamamlanırken, 2021'de Tacikistan'da düzenlenen Duşanbe Zirvesi'nde İran'ın, 2024'te Kazakistan'da düzenlenen Astana Zirvesi'nde Belarus'un katılımıyla örgütün üye sayısı 10'a ulaştı.
Moğolistan ve statüsü Eylül 2021'den bu yana aktif durumda bulunmayan Afganistan, örgütte "gözlemci" olarak yer alırken ŞİÖ'nün, aralarında Türkiye'nin de olduğu 14 ülkeyle "diyalog ortaklığı" bulunuyor.
Örgüt üyesi ülkelerin yüz ölçümlerinin toplamı, Avrasya kıta parçasının yaklaşık yüzde 65'ini kapsıyor, dünya nüfusunun yüzde 40'ını ve küresel gayrisafi hasılanın yüzde 30'unu temsil ediyor.
Kaynak: BM Haberleri, Tianjin, New York, 02 Eylül 2025
BM Genel Sekreteri António Guterres, 01 Eylül 2025 tarihinde Çin'in Tianjin kentinde düzenlenen Şanghay İşbirliği Örgütü zirvesinde yaptığı konuşmada çok taraflılığın güçlendirilmesi çağrısında bulundu ve Gazze, Ukrayna ve ötesinde barış çağrısında bulundu.
10 üye ülkeden oluşan Avrasya Bloku, nüfus ve coğrafya bakımından dünyanın en büyük bölgesel örgütüdür.
BM Genel Sekreteri Guterres liderlere, "Çok kutuplu bir dünyaya doğru ilerliyoruz" dedi ve bunun hem bir gerçeklik hem de bir fırsat olduğunu belirtti.
Gelişmekte olan ekonomilerin ticaret, diplomasi ve kalkınmayı yeniden şekillendirdiğini ancak aynı zamanda adaletsizlik ve bölünmelerin de arttığını söyledi.
İlkeli liderliğe ihtiyaç var
Çok taraflılığı güçlendirmek, hukukun üstünlüğünü korumak ve dünyanın her yerindeki insanlara hizmet sunmak için ilkeli liderliğe ihtiyaç duyulduğunu vurguladı.
"Şanghay İşbirliği Örgütü, daha barışçıl, kapsayıcı ve sürdürülebilir bir geleceğin şekillenmesine yardımcı olmak için eşsiz bir konumdadır" dedi.
BM Genel Sekreteri, barış ve güvenlikle başlayan dört öncelikli alana dikkat çekti.
Gazze'de ve diğer çatışmaların olduğu yerlerde barış
Gazze'de ölüm ve yıkımın korkunç boyutlara ulaştığını, kıtlığın baş gösterdiğini söyledi.
"Derhal ve kalıcı bir ateşkese, tüm rehinelerin derhal ve koşulsuz olarak serbest bırakılmasına ve engelsiz, güvenli ve sürdürülebilir insani yardım erişimine ihtiyacımız var" dedi.
"Ve Filistinliler ve İsrailliler için adil ve kalıcı bir barışa giden tek yol olan iki devletli çözüme doğru somut ve geri döndürülemez adımlar atmalıyız."
Guterres ayrıca Ukrayna'daki savaşa da değinerek, "BM Şartı, uluslararası hukuk ve BM kararları doğrultusunda adil, kapsamlı ve sürdürülebilir bir barışa yol açacak bir ateşkesin zamanı çoktan geldi" dedi.
Ayrıca Sudan, Myanmar, Sahel, Afganistan ve diğer bölgelerde sivillerin korunması, diyaloğun teşvik edilmesi ve barışın sağlanması çağrısında bulundu.
Liderlere hitaben yaptığı konuşmada, "Diplomasi ve gerilimi azaltmadaki liderliğiniz, terörizme ve ulusötesi tehditlere karşı çabalarınız da çok önemli" dedi.
Reform ve iklim eylemi
Genel Sekreter, gelişmekte olan ülkelerin adil temsilini sağlamak amacıyla küresel finansal mimarinin reform edilmesi çağrısında bulundu.
"Artık 1945'te değiliz ve kurumlarımızın bugünün gerçeklerini yansıtması gerekiyor" dedi.
Eyleme geçilmesi gereken üçüncü alan ise iklim değişikliğiyle mücadele.
"Bir dönüm noktasına ulaşıyoruz ve emisyonlarda anlamlı azalmalara ihtiyacımız var. Küresel emisyonların yüzde 80'inden sorumlu olan G20 ülkeleri öncülük etmeli" dedi.
Tüm hükümetleri, bu kasım ayında Brezilya'da düzenlenecek COP30 BM iklim konferansına yeni iklim eylem planları sunmaya çağırdı.
"Ayrıca 2030 yılına kadar 1,3 trilyon dolar hedefine ulaşmak için net bir yol belirlemeliyiz. Gelişmiş ülkeler taahhütlerini yerine getirmeli. Ve uyum konusunda bir atılım yapmamız gerekiyor," diye ekledi.
Uyum finansmanının iki katına çıkarılması, erken uyarı sistemlerinin yaygınlaştırılması, dayanıklı altyapı oluşturulması ve fosil yakıtların aşamalı olarak kullanımdan kaldırılması, yenilenebilir enerjiye geçişin hızlandırılması çağrısında bulundu.
Teknoloji alanında işbirliği
Eyleme geçilecek son alan ise dijital iş birliğidir; çünkü yeni teknolojiler hem fırsatlar hem de riskler getiriyor.
BM Genel Kurulu'nun, tüm ülkelere söz hakkı vermek ve parçalanmayı önlemek amacıyla Bağımsız Bilimsel Panel ve Yapay Zekâ (YZ) yönetimi konusunda Küresel Diyalog olmak üzere iki mekanizma kurduğunu söyledi.
"Bu mekanizmalar, Birleşmiş Milletlerin benzersiz toplanma gücünden yararlanarak küresel yapay zekâ işbirliği için bir dönüm noktası teşkil ediyor" dedi.
İnsanları ön planda tutun
Sonuç olarak BM’nin 80. kuruluş yıldönümünü kutlarken, ülkelerin 21. yüzyıl için uluslararası işbirliğini güçlendirmesi ve her zaman insanı ön planda tutması gerektiğini söyledi.
Bu bağlamda, aynı gün açıklanan ve "çok taraflılığa dayanan ve BM'nin merkezinde yer aldığı uluslararası sistemin ve uluslararası hukukun desteklediği uluslararası düzenin korunmasının önemini vurgulayan" Çin'in Küresel Yönetişim Girişimi'ni memnuniyetle karşıladı.
Editör Notu: Şanghay İşbirliği Örgütü nedir?
Şanghay İşbirliği Örgütü (ŞİÖ), ilk olarak 1996'da sınır güvenliği ve ekonomik işbirliği ittifakı olarak Çin, Rusya, Kazakistan, Kırgızistan ve Tacikistan tarafından oluşturuldu. O yıllarda "Şanghay Beşlisi" olarak anılan gruba 2001'de Özbekistan'ın da dahil edilmesiyle örgütün kuruluşu gerçekleşti.
2017'de Kazakistan'da düzenlenen Astana Zirvesi'nde Hindistan ve Pakistan'ın üyelik süreçleri tamamlanırken, 2021'de Tacikistan'da düzenlenen Duşanbe Zirvesi'nde İran'ın, 2024'te Kazakistan'da düzenlenen Astana Zirvesi'nde Belarus'un katılımıyla örgütün üye sayısı 10'a ulaştı.
Moğolistan ve statüsü Eylül 2021'den bu yana aktif durumda bulunmayan Afganistan, örgütte "gözlemci" olarak yer alırken ŞİÖ'nün, aralarında Türkiye'nin de olduğu 14 ülkeyle "diyalog ortaklığı" bulunuyor.
Örgüt üyesi ülkelerin yüz ölçümlerinin toplamı, Avrasya kıta parçasının yaklaşık yüzde 65'ini kapsıyor, dünya nüfusunun yüzde 40'ını ve küresel gayrisafi hasılanın yüzde 30'unu temsil ediyor.
Kaynak: BM Haberleri, Tianjin, New York, 02 Eylül 2025
