Dünya Sağlık Asamblesi, dünyayı gelecekteki salgınlara karşı daha adil ve güvenli hale getirmek için tarihi Pandemi Anlaşması'nı kabul etti
Dünya Sağlık Örgütü (DSÖ) Üye Devletleri 20 Mayıs 2025 tarihinde, dünyanın ilk Pandemi Anlaşması'nı mutabakatla resmen kabul etti. 78. Dünya Sağlık Asamblesi'nin çığır açan kararı, hükümetler tarafından COVID-19 pandemisinin yıkıcı etkilerine yanıt olarak başlatılan ve dünyayı gelecekteki pandemilere karşı daha güvenli ve daha adil hale getirme hedefiyle yönlendirilen üç yıldan fazla yoğun müzakerelerin sonucudur.
DSÖ Genel Direktörü Dr. Tedros Adhanom Ghebreyesus, "Üye Devletlerimizin tarihi DSÖ Pandemi Anlaşması'nı benimseme konusundaki liderliği, iş birliği ve kararlılığı sayesinde dünya bugün daha güvenli," dedi. "Anlaşma, halk sağlığı, bilim ve çok taraflı eylem için bir zaferdir. Toplu olarak dünyayı gelecekteki pandemi tehditlerinden daha iyi koruyabileceğimizi garanti edecektir. Ayrıca uluslararası toplumun vatandaşlarımızın, toplumlarımızın ve ekonomilerimizin COVID-19 sırasında yaşananlara benzer kayıplara tekrar maruz kalmaması gerektiğini kabul etmesidir."
Hükümetler bugün DSÖ Pandemi Anlaşması'nı, DSÖ'nün en üst düzey karar alma organı olan Dünya Sağlık Asamblesi'nin genel oturumunda kabul etti. Kabul, 19 Mayıs 2025’te Anlaşma'nın Üye Devlet Delegasyonları tarafından Komite’de oylamayla (124 lehte, 0 itiraz, 11 çekimser) onaylanmasının ardından gerçekleşti.
Filipinler Sağlık Bakanlığı Genel Sekreteri ve bu yılki Anlaşma'nın kabulüne başkanlık eden Dünya Sağlık Asamblesi Başkanı Dr. Teodoro Herbosa. “COVID-19 salgınının zirve yaptığı dönemden başlayarak, dünyanın dört bir yanındaki hükümetler büyük bir amaç, özveri ve aciliyetle hareket etti ve bunu yaparken ulusal egemenliklerini kullanarak 20 Mayıs 2025 tarihinde kabul edilen tarihi DSÖ Pandemi Anlaşması'nı müzakere etti” dedi. “Anlaşma hayata geçirildiğine göre, hayat kurtarıcı pandemiyle ilgili sağlık ürünlerine eşit erişimi garanti altına alan sistemler de dahil olmak üzere kritik unsurlarını uygulamak için hepimiz aynı aciliyetle hareket etmeliyiz. COVID ömür boyu bir kez görülen bir acil durum olduğu için, DSÖ Pandemi Anlaşması bu krizden öğrenilen dersler üzerine inşa etmek ve gelecekte bir pandemi ortaya çıkarsa dünya çapındaki insanların daha iyi korunmasını sağlamak için ömür boyu bir kez karşılaşılacak bir fırsat sunuyor.”
DSÖ Pandemi Anlaşması, pandemi önleme, hazırlık ve müdahale için küresel sağlık mimarisini güçlendirmek amacıyla çeşitli alanlarda daha iyi uluslararası koordinasyon için ilkeleri, yaklaşımları ve araçları belirler. Bu, aşılara, terapötiklere ve teşhislere eşit ve zamanında erişim yoluyla gerçekleşir.
Ulusal egemenlik konusunda Anlaşmada şu ifadeler yer almaktadır: “DSÖ Pandemi Anlaşması'ndaki hiçbir husus, Dünya Sağlık Örgütü Genel Direktörü de dahil olmak üzere Dünya Sağlık Örgütü Sekreteryasına, uygun olduğu şekilde herhangi bir Tarafın ulusal ve/veya yerel yasalarını veya politikalarını yönlendirme, emretme, değiştirme veya başka şekilde reçete etme veya Tarafların seyahatleri yasaklama veya kabul etme, aşı zorunluluğu veya terapötik veya teşhis önlemleri uygulama veya karantina uygulamaları gibi belirli eylemlerde bulunmalarını emretme veya başka şekilde dayatma yetkisi verdiği şeklinde yorumlanmayacaktır.”
Konuyla İlgilenen Yöneticiler için notlar
Dünya Sağlık Asamblesi tarafından kabul edilen DSÖ Pandemi Anlaşması Kararı, anlaşmanın uygulanmasına hazırlanmak için adımlar belirliyor. Hükümetlerarası Çalışma Grubu (IGWG) aracılığıyla bir Patojen Erişimi ve Fayda Paylaşımı sistemi (PABS) taslağı hazırlama ve müzakere etme sürecini başlatmayı içeriyor. Bu sürecin sonucu gelecek yılki Dünya Sağlık Asamblesi'nde değerlendirilecek.
Meclis PABS ekini kabul ettikten sonra, DSÖ Pandemi Anlaşması imzaya ve ulusal yasama organları da dahil olmak üzere onay değerlendirmesine açılacaktır. 60 onaydan sonra Anlaşma yürürlüğe girecektir.
Ayrıca Üye Devletler, IGWG'ye pandemi önleme, hazırlık ve müdahale için Koordinasyon Mali Mekanizmasının ve "uluslararası öneme sahip halk sağlığı acil durumları, pandemi acil durumları da dahil olmak üzere ihtiyaç sahibi ülkeler için pandemiyle ilgili sağlık ürünlerine eşit, zamanında, hızlı, güvenli ve uygun fiyatlı erişimi geliştirmek, kolaylaştırmak ve bu tür acil durumların önlenmesi için" Küresel Tedarik Zinciri ve Lojistik Ağı'nın (GSCL) kurulmasını sağlayacak adımlar atması talimatını verdi.
Anlaşmaya göre, PABS sistemine katılan ilaç üreticileri, DSÖ'ye "pandemi acil durumuna neden olan patojen için güvenli, kaliteli ve etkili aşı, tedavi edici ve teşhis ürünlerinin gerçek zamanlı üretiminin %20'sini hedefleyen hızlı erişim" sağlayarak pandemiyle ilgili sağlık ürünlerine eşit ve zamanında erişimde önemli bir rol oynayacak. Bu ürünlerin ülkelere dağıtımı, gelişmekte olan ülkelerin ihtiyaçlarına özel dikkat gösterilerek, halk sağlığı riski ve ihtiyacı temelinde gerçekleştirilecektir.
DSÖ Pandemi Anlaşması, DSÖ Anayasası'nın 19. maddesi kapsamında müzakere edilen ikinci uluslararası hukuki anlaşmadır; ilki, 2003 yılında kabul edilen ve 2005 yılında yürürlüğe giren DSÖ Tütün Kontrolü Çerçeve Sözleşmesi'dir.
DSÖ Basın Bülteni, Cenevre, 20 Mayıs 2025
Gayriresmi çeviri ve haber Bekir Metin, DSÖ Türkiye Eski Temsilcisi, 20 Mayıs 2025
- Anlaşmanın kabulü, ulusal ve küresel COVID-19 müdahalesinde tespit edilen boşluklar ve eşitsizlikler nedeniyle başlatılan üç yıllık yoğun müzakerelerin ardından gerçekleşti.
- Anlaşma, gelecekteki pandemilere daha güçlü ve daha adil bir yanıt sağlamak için küresel iş birliğini artırıyor.
- Bundan sonraki aşamada Patojen Erişimi ve Fayda Paylaşımı sistemiyle ilgili müzakereler yer alıyor.
Dünya Sağlık Örgütü (DSÖ) Üye Devletleri 20 Mayıs 2025 tarihinde, dünyanın ilk Pandemi Anlaşması'nı mutabakatla resmen kabul etti. 78. Dünya Sağlık Asamblesi'nin çığır açan kararı, hükümetler tarafından COVID-19 pandemisinin yıkıcı etkilerine yanıt olarak başlatılan ve dünyayı gelecekteki pandemilere karşı daha güvenli ve daha adil hale getirme hedefiyle yönlendirilen üç yıldan fazla yoğun müzakerelerin sonucudur.
DSÖ Genel Direktörü Dr. Tedros Adhanom Ghebreyesus, "Üye Devletlerimizin tarihi DSÖ Pandemi Anlaşması'nı benimseme konusundaki liderliği, iş birliği ve kararlılığı sayesinde dünya bugün daha güvenli," dedi. "Anlaşma, halk sağlığı, bilim ve çok taraflı eylem için bir zaferdir. Toplu olarak dünyayı gelecekteki pandemi tehditlerinden daha iyi koruyabileceğimizi garanti edecektir. Ayrıca uluslararası toplumun vatandaşlarımızın, toplumlarımızın ve ekonomilerimizin COVID-19 sırasında yaşananlara benzer kayıplara tekrar maruz kalmaması gerektiğini kabul etmesidir."Hükümetler bugün DSÖ Pandemi Anlaşması'nı, DSÖ'nün en üst düzey karar alma organı olan Dünya Sağlık Asamblesi'nin genel oturumunda kabul etti. Kabul, 19 Mayıs 2025’te Anlaşma'nın Üye Devlet Delegasyonları tarafından Komite’de oylamayla (124 lehte, 0 itiraz, 11 çekimser) onaylanmasının ardından gerçekleşti.
Filipinler Sağlık Bakanlığı Genel Sekreteri ve bu yılki Anlaşma'nın kabulüne başkanlık eden Dünya Sağlık Asamblesi Başkanı Dr. Teodoro Herbosa. “COVID-19 salgınının zirve yaptığı dönemden başlayarak, dünyanın dört bir yanındaki hükümetler büyük bir amaç, özveri ve aciliyetle hareket etti ve bunu yaparken ulusal egemenliklerini kullanarak 20 Mayıs 2025 tarihinde kabul edilen tarihi DSÖ Pandemi Anlaşması'nı müzakere etti” dedi. “Anlaşma hayata geçirildiğine göre, hayat kurtarıcı pandemiyle ilgili sağlık ürünlerine eşit erişimi garanti altına alan sistemler de dahil olmak üzere kritik unsurlarını uygulamak için hepimiz aynı aciliyetle hareket etmeliyiz. COVID ömür boyu bir kez görülen bir acil durum olduğu için, DSÖ Pandemi Anlaşması bu krizden öğrenilen dersler üzerine inşa etmek ve gelecekte bir pandemi ortaya çıkarsa dünya çapındaki insanların daha iyi korunmasını sağlamak için ömür boyu bir kez karşılaşılacak bir fırsat sunuyor.”DSÖ Pandemi Anlaşması, pandemi önleme, hazırlık ve müdahale için küresel sağlık mimarisini güçlendirmek amacıyla çeşitli alanlarda daha iyi uluslararası koordinasyon için ilkeleri, yaklaşımları ve araçları belirler. Bu, aşılara, terapötiklere ve teşhislere eşit ve zamanında erişim yoluyla gerçekleşir.
Ulusal egemenlik konusunda Anlaşmada şu ifadeler yer almaktadır: “DSÖ Pandemi Anlaşması'ndaki hiçbir husus, Dünya Sağlık Örgütü Genel Direktörü de dahil olmak üzere Dünya Sağlık Örgütü Sekreteryasına, uygun olduğu şekilde herhangi bir Tarafın ulusal ve/veya yerel yasalarını veya politikalarını yönlendirme, emretme, değiştirme veya başka şekilde reçete etme veya Tarafların seyahatleri yasaklama veya kabul etme, aşı zorunluluğu veya terapötik veya teşhis önlemleri uygulama veya karantina uygulamaları gibi belirli eylemlerde bulunmalarını emretme veya başka şekilde dayatma yetkisi verdiği şeklinde yorumlanmayacaktır.”
Konuyla İlgilenen Yöneticiler için notlar
Dünya Sağlık Asamblesi tarafından kabul edilen DSÖ Pandemi Anlaşması Kararı, anlaşmanın uygulanmasına hazırlanmak için adımlar belirliyor. Hükümetlerarası Çalışma Grubu (IGWG) aracılığıyla bir Patojen Erişimi ve Fayda Paylaşımı sistemi (PABS) taslağı hazırlama ve müzakere etme sürecini başlatmayı içeriyor. Bu sürecin sonucu gelecek yılki Dünya Sağlık Asamblesi'nde değerlendirilecek.
Meclis PABS ekini kabul ettikten sonra, DSÖ Pandemi Anlaşması imzaya ve ulusal yasama organları da dahil olmak üzere onay değerlendirmesine açılacaktır. 60 onaydan sonra Anlaşma yürürlüğe girecektir.
Ayrıca Üye Devletler, IGWG'ye pandemi önleme, hazırlık ve müdahale için Koordinasyon Mali Mekanizmasının ve "uluslararası öneme sahip halk sağlığı acil durumları, pandemi acil durumları da dahil olmak üzere ihtiyaç sahibi ülkeler için pandemiyle ilgili sağlık ürünlerine eşit, zamanında, hızlı, güvenli ve uygun fiyatlı erişimi geliştirmek, kolaylaştırmak ve bu tür acil durumların önlenmesi için" Küresel Tedarik Zinciri ve Lojistik Ağı'nın (GSCL) kurulmasını sağlayacak adımlar atması talimatını verdi.
Anlaşmaya göre, PABS sistemine katılan ilaç üreticileri, DSÖ'ye "pandemi acil durumuna neden olan patojen için güvenli, kaliteli ve etkili aşı, tedavi edici ve teşhis ürünlerinin gerçek zamanlı üretiminin %20'sini hedefleyen hızlı erişim" sağlayarak pandemiyle ilgili sağlık ürünlerine eşit ve zamanında erişimde önemli bir rol oynayacak. Bu ürünlerin ülkelere dağıtımı, gelişmekte olan ülkelerin ihtiyaçlarına özel dikkat gösterilerek, halk sağlığı riski ve ihtiyacı temelinde gerçekleştirilecektir.
DSÖ Pandemi Anlaşması, DSÖ Anayasası'nın 19. maddesi kapsamında müzakere edilen ikinci uluslararası hukuki anlaşmadır; ilki, 2003 yılında kabul edilen ve 2005 yılında yürürlüğe giren DSÖ Tütün Kontrolü Çerçeve Sözleşmesi'dir.
DSÖ Basın Bülteni, Cenevre, 20 Mayıs 2025
Gayriresmi çeviri ve haber Bekir Metin, DSÖ Türkiye Eski Temsilcisi, 20 Mayıs 2025
