Ana içeriğe geç

Cenevre Sözleşmeleri

“İnsan Hakları Evrensel Beyannamesi” UNESCO Dünya Hafıza Kütüğüne yeni eklenenler arasında

18 Nisan 2025  |  Bekir Metin  | 
BM Fotoğrafı: Amerika Birleşik Devletleri'nden Eleanor Roosevelt, İnsan Hakları Bildirgesi posterinin İngilizce versiyonunu tutuyor. (Kasım 1949)

Doğal seçilim yoluyla evrim teorisiyle doğayı ve insanlığın doğadaki yerini anlamada devrim yaratan İngiliz doğa bilimci Charles Darwin'in arşivleri, Birleşmiş Milletler'in evrensel değere sahip belgesel miras listesine eklenen 74 yeni belge arasında yer aldı.

Birleşmiş Milletler Eğitim, Bilim ve Kültür Örgütü (UNESCO) 17 Nisan 2025 Perşembe günü Dünya Hafıza Kütüğü (Memory of the World Register) kaydedilen son kayıtları duyurdu.

72 ülke ve dört uluslararası kuruluş tarafından sunulan bildiriler, bilimsel devrim, kadınların tarihe katkısı ve yaklaşık 80 yıl önce “İnsan Hakları Evrensel Beyannamesi”nin hazırlanması gibi çok taraflılığın önemli dönüm noktaları gibi konuları kapsıyor.

Miras tehlike altında

Dünya Hafıza Kütüğü, insanlığın ortak mirasına tanıklık eden kitaplar, el yazmaları, haritalar, fotoğraflar ve ses veya video kayıtları gibi belgesel koleksiyonlardan oluşmaktadır.

Bu eşyalar çoğu zaman son derece kırılgan olup bozulma veya felaketlere maruz kalma riski altındadır.

Koleksiyonlara, bağımsız uluslararası danışma komitesinin adaylıkları değerlendirmesinin ardından UNESCO Yürütme Kurulu kararıyla ekleme yapılır.

İnsan yaratılışının haritası

UNESCO Dijital Kapsayıcılık ve Politikalar ve Dijital Dönüşüm Bölümü Direktörü Guilherme Canela, BM Haber Ajansı'na verdiği röportajda Dünya Hafıza Kütüğü’ nün önemini vurguladı.

"Gezegenimizin kimyasal yapısını anlamak istiyorsanız, elementlerin periyodik tablosuna bakmalısınız" dedi.

“İnsanoğlunun edebiyat, tarih ve uluslararası ilişkiler, bilim, müzik, din, felsefe, diller, sinema ve daha birçok alanda yarattığı şeylerin çeşitlendirilmiş bir haritasına sahip olmak istiyorsanız, UNESCO'nun Dünya Hafıza Kütüğüne başvurmalısınız.”

© UNESCO İthâfü'l-Mahbûb, milattan sonra ilk bin yılda Arap dünyasının astronomi, gezegen hareketleri, gök cisimleri ve astrolojik analiz alanlarındaki katkılarını belgeliyor.

Katkıların çeşitliliği

Yeni kaydedilen koleksiyonlar arasında, Mısır'ın sunduğu İthāf al-Mahbub gibi bilimsel belge mirasına ait 14 koleksiyon yer alıyor.

El yazması eserde, modern çağın ilk bin yılında Arap dünyasının astronomi, gezegen hareketleri, gök cisimleri ve astrolojik analiz alanlarındaki katkıları belgeleniyor.

Darwin arşivleri Birleşik Krallık tarafından sağlandı; filozof, şair ve besteci Friedrich Nietzsche'nin edebi mirası ile Wilhelm Conrad Roentgen'in ilk kaydedilmiş X-ışını fotoğrafları olan radyografileri ise Almanya tarafından sağlandı.

Köleliğin anısına ilişkin belgeler de eklenmiştir; örneğin Portekiz'in 1856-1875 yılları arasında Angola, Yeşil Burun Adaları ve Mozambik gibi denizaşırı topraklarında gerçekleştirdiği köle nüfus sayımı.

79 köle kayıt defteri, köleleştirilmiş Afrikalılar ve azat edilmiş kişiler hakkında ayrıntılı kayıtlar sunarak, 1869'da köleliğin kaldırılmasının temellerini attı.

UNESCO, önde gelen kadınlarla ilgili arşivlerin Dünya Hafıza Kütüğü'nde hala büyük ölçüde eksik olduğunu belirtti. Bu bağlamda Endonezya ve Hollanda birlikte kız çocuklarının eğitimi öncüsü Raden Ajeng Kartini'nin mektuplarını sundular.

Çeşitli koleksiyonlar, Cenevre Sözleşmeleri ve protokolleri de dahil olmak üzere uluslararası iş birliğindeki önemli anları belgelemektedir-savaşın vahşetini sınırlamayı amaçlayan uluslararası anlaşmalar. Cenevre Sözleşmeleri hakkında daha fazla bilgi edinmek için uluslararası insancıl hukuk hakkındaki açıklamları okuyun.

Bunlara, BM Genel Kurulu tarafından Aralık 1948'de ilan edilen İnsan Hakları Evrensel Beyannamesi ve basın özgürlüğünün küresel referansı olan Namibya'nın 1991 tarihli Windhoek Beyannamesi de eklendi.

Kaynak: BM Haberleri, Kültür ve Eğitim, New York, 17 Nisan 2025

Haber Bekir Metin, 18 Nisan 2025