2025 Dünya Sağlık Günü
DSÖ, Birçok gebelikle ilgili komplikasyon tespit edilemiyor ve tedavi edilemiyor
7 Mart 2025 | Bekir Metin | 2025 Dünya Sağlık Günü
Yeni araştırma, anne ölümlerinin başlıca nedenlerine ışık tutuyor
Dünya Sağlık Örgütü'nün (DSÖ) 8 Mart 2025 tarihinde yayınladığı yeni bir araştırmaya göre, kanama- şiddetli ağır kanama ve preeklampsi gibi hipertansif bozukluklar, dünya çapında anne ölümlerinin önde gelen nedenleridir. Bu durumlar, 2020’de- yayınlanan tahminlerin mevcut olduğu son yıl- sırasıyla yaklaşık 80.000 ve 50.000 ölümden sorumluydu ve birçok kadının hala gebelik ve doğum sırasında ve sonrasında hayat kurtarıcı tedavilere ve etkili bakıma erişiminin olmadığını vurguluyor.
Lancet Global Health'te yayınlanan çalışma, Birleşmiş Milletler Sürdürülebilir Kalkınma Hedeflerinin 2015'te kabul edilmesinden bu yana DSÖ’nün anne ölümlerinin nedenlerine ilişkin ilk küresel güncellemesidir. Başlıca doğrudan obstetrik nedenleri ana hatlarıyla belirtmenin yanı sıra, HIV/AIDS, sıtma, anemi ve diyabet gibi hem bulaşıcı hem de kronik hastalıklar dahil olmak üzere diğer sağlık koşullarının gebelik ve doğumla ilgili ölümlerin yaklaşık dörtte birini (%23) oluşturduğunu göstermektedir. Genellikle büyük komplikasyonlar ortaya çıkana kadar tespit edilemeyen veya tedavi edilmeyen bu koşullar, riski daha da kötüleştirir ve dünya çapında milyonlarca kadın için gebelikleri zorlaştırır.
DSÖ Cinsel ve Üreme Sağlığı ve Araştırmaları Direktörü ve BM'nin İnsan Üremesi Özel Programı (HRP) Direktörü Dr. Pascale Allotey, "Hamile kadınların ve annelerin neden öldüğünü anlamak, dünyanın devam eden anne ölüm krizini ele almak ve kadınların doğumdan sağ çıkma şanslarını en üst düzeye çıkarmak için kritik öneme sahiptir" dedi. “Bu aynı zamanda küresel çapta büyük bir eşitlik sorunudur-her yerdeki kadınların doğumdan önce, doğum sırasında ve doğumdan sonra yüksek kaliteli, kanıta dayalı sağlık hizmetine ve sağlıklarını tehlikeye atan diğer altta yatan durumları önleme ve tedavi etme çabalarına ihtiyacı vardır.”
2020'de toplamda tahmini 287.000 anne ölümü oldu. Bu her iki dakikada bir ölüme eşdeğerdir. Bu yeni DSÖ çalışması, çoğunlukla doğum sırasında veya sonrasında meydana gelen kanamanın, anne ölümlerinin neredeyse üçte birinden (%27) sorumlu olduğunu, preeklampsi ve diğer hipertansif bozuklukların ise ek %16'ya katkıda bulunduğunu bildirmektedir. Preeklampsi, tedavi edilmezse veya çok geç tedavi edilirse kanamaya, felçlere, organ yetmezliklerine ve nöbetlere yol açabilen yüksek tansiyonla karakterize ciddi bir durumdur.
Diğer doğrudan nedenler şunlardır: sepsis ve enfeksiyonlar; pulmoner emboli, kendiliğinden ve indüklenen kürtajlardan kaynaklanan komplikasyonlar- düşük, dış gebelik ve güvenli olmayan kürtajlarla ilgili sorunlar dahil- ve doğum sırasında meydana gelen anestezik komplikasyonlar ve yaralanmalar.
Bulgular, gebelikte erken dönemde riskleri tespit eden ve ciddi komplikasyonları önleyen doğum öncesi hizmetler, kanama veya emboli gibi kritik doğumla ilgili acil durumları yönetebilen hayat kurtarıcı obstetrik ve doğum sonrası bakım dahil olmak üzere doğum bakımının temel yönlerini güçlendirme ihtiyacını vurgulamaktadır. Anne ölümlerinin çoğu doğum sırasında veya hemen sonrasında meydana gelir ve bu, hayat kurtarmak için kritik bir zaman aralığıdır. Ancak, kadınların yaklaşık üçte biri-özellikle düşük gelirli ülkelerde-hala doğumdan sonraki ilk günlerde temel doğum sonrası kontrollerini yaptırmıyor. Nüfus düzeyinde, daha geniş önleyici müdahaleler, kadınların risklerini artıran bulaşıcı olmayan hastalıklar ve yetersiz beslenme gibi altta yatan sağlık sorunlarının yaygınlığını azaltmaya yardımcı olabilir.
DSÖ Bilim İnsanı ve makalenin yazarlarından biri olan Dr. Jenny Cresswell. “Genellikle sadece bir değil, birbiriyle ilişkili birçok faktör bir kadının hamilelik sırasında veya sonrasında ölmesine katkıda bulunur-örneğin preeklampsi, doğumdan uzun süre sonra bile ortaya çıkabilecek kanama ve diğer komplikasyonların olasılığını önemli ölçüde artırabilir” diyor. “Anne sağlığına yönelik daha bütüncül bir yaklaşımın kadınlara sağlıklı bir hamilelik ve doğum için en iyi şansı verdiği ve doğumdan sonra da yaşam kalitesinin uzun süre devam etmesini sağladığı kanıtlanmıştır-sağlık sistemlerinin onları farklı yaşam evrelerinde destekleyebilmesi gerekir.”
Çalışma, DSÖ’ye bildirilen ulusal verilerden ve hakemli çalışmalardan yararlanmaktadır. Bazı nedenlerden dolayı veriler sınırlı kalmaktadır. Özellikle yazarlar, şu anda yalnızca 12 ülke için mevcut olan anne intiharı hakkında daha fazla veri talep etmektedir. Ayrıca, çoğu ülke geç anne ölümlerini (doğumdan sonraki yıl meydana gelenler) bildirmemektedir, ancak bazı durumlar doğumdan çok daha uzun süren risklere yol açabilir. Doğumdan sonra birçok kadın, ruh sağlığı desteği de dahil olmak üzere takip bakımına erişmekte zorluk çekmektedir.
DSÖ, kanıta dayalı araştırmalar ve kılavuzlar aracılığıyla gebelik, doğum ve doğum sonrası bakımın sürekliliği boyunca yüksek kaliteli, saygılı hizmetlere erişimi güçlendirmek için çalışmaktadır. 2024 yılında, DSÖ ve ortakları, bu önemli anne ölüm nedenini ele almak için temel öncelikleri özetleyen Doğum Sonrası Kanama için Küresel bir Yol Haritası başlattı.
Aynı yıl, Dünya Sağlık Asamblesi'nin 194 ülkesi doğum öncesi, doğum sırasında ve doğum sonrasında kaliteli bakımı güçlendirmeyi taahhüt eden bir Karar aldı. Eylemi canlandırmak için, Sürdürülebilir Kalkınma Hedefleri son teslim tarihinden beş yıl sonrasını işaret eden 2025 Dünya Sağlık Günü, anne ve yenidoğan sağlığına odaklanacak. Kampanya, özellikle ölümlerin büyük çoğunluğunun meydana geldiği en yoksul ülkelerde ve kriz ortamlarında kadınlar ve bebekler için yüksek kaliteli, kanıtlanmış bakıma erişimi sağlamak için çabaların önemli ölçüde yoğunlaştırılmasını talep edecek. Kampanya, hayatta kalmanın ötesinde, doğum sonrası bakım ve destek de dahil olmak üzere kadın sağlığına daha geniş bir ilgi gösterilmesi ihtiyacını da ortaya koyacak.
Hakkında
Çalışma, Küresel ve bölgesel anne ölümleri nedenleri 2009-2020: DSÖ sistematik analizi, 2003-2009 dönemini kapsayan 2014 yılında yapılan önceki bir analizi güncelliyor. Önceki analizde en büyük ölüm payından da kanama sorumluydu (%27). Çalışmaya buradan ulaşabilirsiniz: https://www.thelancet.com/journals/langlo/article/PIIS2214-109X(24)00560-6/fulltext
Veriler üç ana yolla belirlendi: DSÖ Mortalite Veritabanı; DSÖ Üye Devletleri tarafından yayınlanan raporlar (MMEIG Veritabanı); ve bibliyografik veri tabanları aracılığıyla belirlenen dergi makaleleri. Anne ölüm nedenleri, Uluslararası Hastalık Sınıflandırması-Anne Ölümü (ICD-MM) kodlamasına uygun kategorilere ayrılır: kürtaj (düşük, ektopik gebelik ve indüklenmiş kürtajla ilgili), emboli, kanama, hipertansif bozukluklar, gebelikle ilişkili sepsis, diğer doğrudan nedenler ve yukarıda açıklanan dolaylı nedenler.
Küresel, bölgesel ve ülke düzeyindeki veriler de dahil olmak üzere toplam anne ölüm sayılarına ilişkin yeni tahminler, 2000-2023 dönemini kapsayacak şekilde Nisan 2025'te yayınlanacaktır.
Kaynak: DSÖ Basın Açıklaması, Cenevre, 8 Mart 2025
Dünya Sağlık Örgütü'nün (DSÖ) 8 Mart 2025 tarihinde yayınladığı yeni bir araştırmaya göre, kanama- şiddetli ağır kanama ve preeklampsi gibi hipertansif bozukluklar, dünya çapında anne ölümlerinin önde gelen nedenleridir. Bu durumlar, 2020’de- yayınlanan tahminlerin mevcut olduğu son yıl- sırasıyla yaklaşık 80.000 ve 50.000 ölümden sorumluydu ve birçok kadının hala gebelik ve doğum sırasında ve sonrasında hayat kurtarıcı tedavilere ve etkili bakıma erişiminin olmadığını vurguluyor.
Lancet Global Health'te yayınlanan çalışma, Birleşmiş Milletler Sürdürülebilir Kalkınma Hedeflerinin 2015'te kabul edilmesinden bu yana DSÖ’nün anne ölümlerinin nedenlerine ilişkin ilk küresel güncellemesidir. Başlıca doğrudan obstetrik nedenleri ana hatlarıyla belirtmenin yanı sıra, HIV/AIDS, sıtma, anemi ve diyabet gibi hem bulaşıcı hem de kronik hastalıklar dahil olmak üzere diğer sağlık koşullarının gebelik ve doğumla ilgili ölümlerin yaklaşık dörtte birini (%23) oluşturduğunu göstermektedir. Genellikle büyük komplikasyonlar ortaya çıkana kadar tespit edilemeyen veya tedavi edilmeyen bu koşullar, riski daha da kötüleştirir ve dünya çapında milyonlarca kadın için gebelikleri zorlaştırır.
DSÖ Cinsel ve Üreme Sağlığı ve Araştırmaları Direktörü ve BM'nin İnsan Üremesi Özel Programı (HRP) Direktörü Dr. Pascale Allotey, "Hamile kadınların ve annelerin neden öldüğünü anlamak, dünyanın devam eden anne ölüm krizini ele almak ve kadınların doğumdan sağ çıkma şanslarını en üst düzeye çıkarmak için kritik öneme sahiptir" dedi. “Bu aynı zamanda küresel çapta büyük bir eşitlik sorunudur-her yerdeki kadınların doğumdan önce, doğum sırasında ve doğumdan sonra yüksek kaliteli, kanıta dayalı sağlık hizmetine ve sağlıklarını tehlikeye atan diğer altta yatan durumları önleme ve tedavi etme çabalarına ihtiyacı vardır.”
2020'de toplamda tahmini 287.000 anne ölümü oldu. Bu her iki dakikada bir ölüme eşdeğerdir. Bu yeni DSÖ çalışması, çoğunlukla doğum sırasında veya sonrasında meydana gelen kanamanın, anne ölümlerinin neredeyse üçte birinden (%27) sorumlu olduğunu, preeklampsi ve diğer hipertansif bozuklukların ise ek %16'ya katkıda bulunduğunu bildirmektedir. Preeklampsi, tedavi edilmezse veya çok geç tedavi edilirse kanamaya, felçlere, organ yetmezliklerine ve nöbetlere yol açabilen yüksek tansiyonla karakterize ciddi bir durumdur.
Diğer doğrudan nedenler şunlardır: sepsis ve enfeksiyonlar; pulmoner emboli, kendiliğinden ve indüklenen kürtajlardan kaynaklanan komplikasyonlar- düşük, dış gebelik ve güvenli olmayan kürtajlarla ilgili sorunlar dahil- ve doğum sırasında meydana gelen anestezik komplikasyonlar ve yaralanmalar.
Bulgular, gebelikte erken dönemde riskleri tespit eden ve ciddi komplikasyonları önleyen doğum öncesi hizmetler, kanama veya emboli gibi kritik doğumla ilgili acil durumları yönetebilen hayat kurtarıcı obstetrik ve doğum sonrası bakım dahil olmak üzere doğum bakımının temel yönlerini güçlendirme ihtiyacını vurgulamaktadır. Anne ölümlerinin çoğu doğum sırasında veya hemen sonrasında meydana gelir ve bu, hayat kurtarmak için kritik bir zaman aralığıdır. Ancak, kadınların yaklaşık üçte biri-özellikle düşük gelirli ülkelerde-hala doğumdan sonraki ilk günlerde temel doğum sonrası kontrollerini yaptırmıyor. Nüfus düzeyinde, daha geniş önleyici müdahaleler, kadınların risklerini artıran bulaşıcı olmayan hastalıklar ve yetersiz beslenme gibi altta yatan sağlık sorunlarının yaygınlığını azaltmaya yardımcı olabilir.
DSÖ Bilim İnsanı ve makalenin yazarlarından biri olan Dr. Jenny Cresswell. “Genellikle sadece bir değil, birbiriyle ilişkili birçok faktör bir kadının hamilelik sırasında veya sonrasında ölmesine katkıda bulunur-örneğin preeklampsi, doğumdan uzun süre sonra bile ortaya çıkabilecek kanama ve diğer komplikasyonların olasılığını önemli ölçüde artırabilir” diyor. “Anne sağlığına yönelik daha bütüncül bir yaklaşımın kadınlara sağlıklı bir hamilelik ve doğum için en iyi şansı verdiği ve doğumdan sonra da yaşam kalitesinin uzun süre devam etmesini sağladığı kanıtlanmıştır-sağlık sistemlerinin onları farklı yaşam evrelerinde destekleyebilmesi gerekir.”
Çalışma, DSÖ’ye bildirilen ulusal verilerden ve hakemli çalışmalardan yararlanmaktadır. Bazı nedenlerden dolayı veriler sınırlı kalmaktadır. Özellikle yazarlar, şu anda yalnızca 12 ülke için mevcut olan anne intiharı hakkında daha fazla veri talep etmektedir. Ayrıca, çoğu ülke geç anne ölümlerini (doğumdan sonraki yıl meydana gelenler) bildirmemektedir, ancak bazı durumlar doğumdan çok daha uzun süren risklere yol açabilir. Doğumdan sonra birçok kadın, ruh sağlığı desteği de dahil olmak üzere takip bakımına erişmekte zorluk çekmektedir.
DSÖ, kanıta dayalı araştırmalar ve kılavuzlar aracılığıyla gebelik, doğum ve doğum sonrası bakımın sürekliliği boyunca yüksek kaliteli, saygılı hizmetlere erişimi güçlendirmek için çalışmaktadır. 2024 yılında, DSÖ ve ortakları, bu önemli anne ölüm nedenini ele almak için temel öncelikleri özetleyen Doğum Sonrası Kanama için Küresel bir Yol Haritası başlattı.
Aynı yıl, Dünya Sağlık Asamblesi'nin 194 ülkesi doğum öncesi, doğum sırasında ve doğum sonrasında kaliteli bakımı güçlendirmeyi taahhüt eden bir Karar aldı. Eylemi canlandırmak için, Sürdürülebilir Kalkınma Hedefleri son teslim tarihinden beş yıl sonrasını işaret eden 2025 Dünya Sağlık Günü, anne ve yenidoğan sağlığına odaklanacak. Kampanya, özellikle ölümlerin büyük çoğunluğunun meydana geldiği en yoksul ülkelerde ve kriz ortamlarında kadınlar ve bebekler için yüksek kaliteli, kanıtlanmış bakıma erişimi sağlamak için çabaların önemli ölçüde yoğunlaştırılmasını talep edecek. Kampanya, hayatta kalmanın ötesinde, doğum sonrası bakım ve destek de dahil olmak üzere kadın sağlığına daha geniş bir ilgi gösterilmesi ihtiyacını da ortaya koyacak.
Hakkında
Çalışma, Küresel ve bölgesel anne ölümleri nedenleri 2009-2020: DSÖ sistematik analizi, 2003-2009 dönemini kapsayan 2014 yılında yapılan önceki bir analizi güncelliyor. Önceki analizde en büyük ölüm payından da kanama sorumluydu (%27). Çalışmaya buradan ulaşabilirsiniz: https://www.thelancet.com/journals/langlo/article/PIIS2214-109X(24)00560-6/fulltext
Veriler üç ana yolla belirlendi: DSÖ Mortalite Veritabanı; DSÖ Üye Devletleri tarafından yayınlanan raporlar (MMEIG Veritabanı); ve bibliyografik veri tabanları aracılığıyla belirlenen dergi makaleleri. Anne ölüm nedenleri, Uluslararası Hastalık Sınıflandırması-Anne Ölümü (ICD-MM) kodlamasına uygun kategorilere ayrılır: kürtaj (düşük, ektopik gebelik ve indüklenmiş kürtajla ilgili), emboli, kanama, hipertansif bozukluklar, gebelikle ilişkili sepsis, diğer doğrudan nedenler ve yukarıda açıklanan dolaylı nedenler.
Küresel, bölgesel ve ülke düzeyindeki veriler de dahil olmak üzere toplam anne ölüm sayılarına ilişkin yeni tahminler, 2000-2023 dönemini kapsayacak şekilde Nisan 2025'te yayınlanacaktır.
Kaynak: DSÖ Basın Açıklaması, Cenevre, 8 Mart 2025
