Akut Sağlık Tehditleri
Genel sağlık tehditleri, son durum raporundan bu yana aynı kalmıştır; bunlar arasında travma ve yaralanmalar, sağlık hizmetlerine erişimin aksaması, yerinden edilmiş nüfus arasında hastalık yayılması ve radyolojik, nükleer ve endüstriyel kimyasal riskler (çevre sağlığı ve suya erişim üzerindeki potansiyel etkiler dahil) yer almaktadır. Ekonomik etki, doğrudan etkilenen bölgenin ötesine yayılmakta ve dolaylı olarak sağlık riskleri artmaktadır.
DSÖ'nün Küresel ve Bölgesel Yanıtları
DSÖ, talep edildiğinde ülkelerin acil sağlık hizmetlerini uygulamalarına ve sürdürmelerine destek vermeye devam ederken, bölgesel ve küresel ofislerinin ve sağlık ortaklarının desteğiyle, ülke ofisleri aracılığıyla etkilenen ülkelerle sağlık geliştirme programlarını sürdürmektedir. DSÖ, bölgelerdeki ortaklarıyla işbirliği içinde yerinden edilmiş kişilerin ve hareket halindeki insanların sağlık durumunu izlemektedir.
DSÖ, etkilenen ülkelere hayat kurtaran malzemeler ulaştırıyor. 18 Mart 2026'dan bu yana, Avrupa Birliği (ECHO), Dubai İnsani Yardım ve ortaklarının desteğiyle DSÖ, Lübnan için 60 tondan fazla tıbbi malzeme seferber etti; bunların yaklaşık 40 tonu AB İnsani Yardım Hava Köprüsü aracılığıyla Avrupa'dan teslim edildi. DSÖ'nün Dubai'deki Küresel Lojistik Merkezi, 22 metrik ton travma acil cerrahi malzemesi ve özel ilaç (değeri: 360.000 ABD doları) taşıyan 4 kamyonluk bir insani yardım konvoyu gönderdi; bu malzeme yaklaşık 50.000 hastayı ve yaklaşık 40.000 cerrahi müdahaleyi desteklemeye yetiyor. Konvoy, yedi günlük yolculuğun ardından 1 Nisan 2026'da Lübnan'a ulaştı. Ayrıca, 1 Nisan 2026'da Gazze'ye 22,3 metrik ton tıbbi malzeme taşıyan 3 kamyonluk bir konvoy yola çıktı; bu malzeme yaklaşık 110.000 hastayı tedavi etmeye yetiyor.
İlk operasyonel eylemler, özellikle petrol yangınlarının, siyah yağmurun ve su altyapısına (örneğin tuzdan arındırma tesislerine) yönelik tekrarlanan saldırıların etkileri olmak üzere, çevresel sağlık ve su, sanitasyon ve hijyen (WASH) risklerine odaklanmaktadır. DSÖ, içme suyu kaynaklarını koruma ve kirlenmeyi azaltma konusunda gözetimi, maruz kalma değerlendirmesini ve risk iletişimini güçlendirmektedir. Bölgedeki mevcut riskler, sürekli izleme ve kamuoyuna yönelik rehberliğin gerekliliğinin altını çizmektedir.
Buna paralel olarak, DSÖ özellikle insülin temini, diyaliz erişimi ve kardiyovasküler ve solunum yolu rahatsızlıklarının yönetimi gibi temel bulaşıcı olmayan hastalık hizmetlerinin sürekliliğini değerlendirmektedir.
Uluslararası Kızılhaç ve Kızılhaç Dernekleri Federasyonu ve UNICEF ile koordineli olarak topluluk koruma, risk iletişimi ve topluluk katılımı (RCCE) ve sosyal kırılganlık analizi ölçeklendiriliyor. Öncelikler arasında barınaklarda topluluk tabanlı gözetimin güçlendirilmesi, mevcut hizmetler ve DSÖ rehberliği konusunda farkındalığın artırılması ve yerinden edilmiş ve yüksek riskli grupların desteklenmesi yer almaktadır. 'Toplum koruma', etkilenen nüfusun sağlık ve refahlarını korumak için alınan kararlara dahil edilmesini sağlamayı amaçlamaktadır.
DSÖ, kimyasallara maruz kalan hastaların klinik bakım ihtiyaçlarını ve yönetimini gözden geçiriyor; klinisyenlere ve diğer ön saflardaki sağlık çalışanlarına rehberlik etmek amacıyla DSÖ tarafından 2015 yılında geliştirilen ve yayınlanan kanıtları temel alarak bunları genişletiyor. DSÖ, belirli çevresel veya hastalık risklerine göre uyarlanmış risk iletişimine küresel düzeyde destek sağlıyor.
Son olarak, DSÖ, nükleer tesislere yönelik çok sayıda saldırının ardından Uluslararası Atom Enerjisi Ajansı (IAEA) ile yakın temas halindedir. IAEA, çevreye herhangi bir radyasyon salınımı olmadığını bildirmiştir. DSÖ, daha geniş kapsamlı hazırlık planlamasının bir parçası olarak IAEA ile koordinasyon sağlamakta ve risk değerlendirmelerine katkıda bulunmaktadır.
---------------------------------------
ÜLKE ÖNEMLİ NOKTALARI
İSLAMİ İRAN CUMHURİYETİ
Durum
Sağlık hizmetlerinin büyük ölçekte çalışmaya devam ettiği, hizmet kullanımının yüksek olduğu ve acil servis ile hastane bakımında baskının arttığı bildiriliyor; sağlık tesislerindeki hasar ise hizmet sürekliliği ve sistem dayanıklılığına yönelik riskleri vurguluyor. İşlevsel diyaliz merkezlerinin haritalandırılması devam ediyor.
DSÖ İran Ülke Ofisi, 29 ve 30 Mart 2026 gecelerinde yakındaki patlamalar nedeniyle küçük hasar gördü. Hiçbir personel yaralanmadı ve hepsinin güvende olduğu bildirildi.
DSÖ yanıtı
DSÖ, Sağlık Bakanlığı'na öncelikli aşı ve bulaşıcı olmayan hastalık yönetimi malzemelerinin temininde ve ruh sağlığı ve psikososyal desteğin güçlendirilmesinde destek vermeye devam ediyor.
Ulusal yetkililerle yapılan görüşmelerin ardından DSÖ, Birleşmiş Milletler İnsani İşler Koordinasyon Ofisi (OCHA) ve diğer insani yardım ortaklarıyla birlikte, değerlendirilmek üzere bir insani müdahale paketi hazırlamak için çalışıyor.
----------------------------------
LÜBNAN
Durum
Lübnan sağlık sistemi, yüksek sayıda travma vakasıyla başa çıkmaya devam ediyor. Çocuklar ve kadınlar önemli ölçüde etkilenmeye devam ediyor ve bu durum, zaten aşırı yüklenmiş acil servis, cerrahi, yoğun bakım ve pediatri hizmetleri üzerinde daha fazla baskı oluşturuyor. Hükümet, ihtiyaçları iyileştiriyor, ikincil sağlık hizmetlerini yeniden düzenliyor ve genel yanıtı geliştirmek için engellileri kapsayan ve ruh sağlığı ve psikososyal destek programlarını geliştiriyor. Fonksiyonel diyaliz merkezlerinin haritalandırılması devam ediyor.
Acil sağlık operasyonlarını sürdürmek ve kesintisiz hayat kurtarıcı hizmetler sağlamak için esnek ve hızlı finansmana acilen ihtiyaç duyulmaktadır. Lübnan Acil Durum Çağrısı (Mart-Mayıs 2026) doğrultusunda, Sağlık Sektörü, halk sağlığı sonuçlarının daha da kötüleşmesini önlemek için ek 37 milyon ABD dolarına ihtiyaç duymaktadır.
Lübnan, birincil sağlık hizmetleri programında insülin stoklarının tükendiğini bildirdi ve bu durum acil tedarik planlaması ve stok izleme çalışmalarını gerektirdi. Hizmet sürekliliğini sağlamak için travma ve acil obstetrik ve yenidoğan bakım malzemeleri de dahil olmak üzere temel ilaç ve malzemelerin yenilenmesine acilen ihtiyaç duyulmaktadır.
DSÖ'nün Müdahalesi
DSÖ, Halk Sağlığı Bakanlığı'nın (MoPH) acil durum operasyonlarını koordine eden Halk Sağlığı Acil Durum Operasyon Merkezi'ni desteklemektedir. DSÖ ayrıca veri analizi ve bilgi yönetimi yapmakta ve ruh sağlığı ve engellileri kapsayan hizmetler konusunda sektörler arası işbirliğini kolaylaştırmaktadır.
DSÖ, travma ve acil durum malzemelerinin temini ve birinci basamak sağlık hizmetleri ağına destek de dahil olmak üzere sağlık hizmeti sunumunu ve tedarik zincirlerini güçlendirmektedir. Yaralanmalar arttıkça, DSÖ, ön saflardaki tıbbi tesislerde kitlesel yaralanma yönetimi kapasitelerini korumak için ön saflardaki hastanelere travma malzemeleri, kapasite geliştirme girişimleri ve teknik yardım sağlamaktadır.
DSÖ, barınak tabanlı gözetimin etkinleştirilmesi de dahil olmak üzere hastalık gözetimini ve erken uyarıyı geliştirmektedir: DSÖ, 215 barınakta 28 eğitim oturumunu desteklemiş ve bakıma erişimi ve sevkleri kolaylaştırmak için MoPH yardım hattını desteklemektedir.
DSÖ'nün Sağlık Acil Durumları Programı Yöneticisi Dr. Chikwe Ihekweazu, Lübnan'a yaptığı üç günlük ziyaretini tamamlayarak, çatışma ve artan insani ihtiyaçlar ortamında ülkenin sağlık acil durum müdahalesine Dünya Sağlık Örgütü'nün desteğini yeniden teyit etti.
Dr. Ihekweazu, Başbakan ve Sağlık Bakanı da dahil olmak üzere ulusal yetkililer, Birleşmiş Milletler liderliği, sağlık ortakları, yerinden edilmiş kişiler ve ön saflarda çalışan sağlık çalışanlarıyla bir araya gelerek onların deneyimlerini dinledi ve DSÖ'nün sürekli desteği için öncelikli alanları belirledi.
---------------------------------------
DOĞU AKDENİZ BÖLGESİNDEKİ DİĞER ÜLKELER (Afganistan, Bahreyn, Irak, Ürdün, Umman, işgal altındaki Filistin toprakları, Pakistan, Katar, Suudi Arabistan, Suriye, Birleşik Arap Emirlikleri, Yemen)
Durum
Bölge genelinde petrol rafinerilerine, depolara ve enerji altyapısına yönelik grevler, kötüleşen hava kirliliğine bağlı olarak solunum, cilt ve göz tahrişi risklerini de içeren çevresel sağlık risklerini artırmaktadır.
Irak'ta, hava sahasının kapatılması ve kara ulaşım yollarındaki aksamalar, tedarik zincirlerini ve tıbbi malzeme hareketini etkilemiştir. Sağlık hizmetleri faaliyette kalmaya devam etmekte ancak artan hasta yükü ve erişim kısıtlamaları ve güvenlikle ilgili hareket kısıtlamaları nedeniyle bazı bölgelerde ulaşım ve topluluk düzeyindeki hizmetlerde kısmi aksamalarla baskı altındadır.
İşgal altındaki Filistin topraklarında, sağlık sistemi yakıt bağımlılığı, hasarlı altyapı ve sınırlı malzeme girişi de dahil olmak üzere ciddi kısıtlamalar altında çalışmaya devam etmektedir.
Çatışmalara paralel olarak, bölgedeki birçok ülkede, özellikle Suriye'de, şiddetli yağmur ve seller insani durumu olumsuz etkilemekte ve sağlık sistemine ek yük getirmektedir.
DSÖ'nün yanıtı
DSÖ, son sel felaketi de dahil olmak üzere artan halk sağlığı riskleriyle mücadele çabalarını güçlendiriyor. DSÖ, önemli riskleri ve koruyucu önlemleri vurgulayarak sel hazırlığı ve müdahalesi konusunda kılavuz yayınladı.
DSÖ, Irak ve Körfez İşbirliği Konseyi ülkeleri de dahil olmak üzere devam eden çatışmadan etkilenen ek ülkeler için Sağlık Hizmetlerine Yönelik Saldırıların Gözetimi (SSA) sistemi konusunda eğitim verecek.
Birçok ülkede DSÖ, Sağlık Bakanlıklarıyla hazırlık faaliyetlerine desteğini sürdürüyor.
Irak'ta DSÖ, Sağlık Bakanlığı ve ortaklarıyla koordinasyonu güçlendiriyor, erken uyarı gözetimini geliştiriyor, tedarik zinciri kısıtlamalarını ele alıyor, travma bakımı ve sevkini destekliyor ve sağlık müdahalesi için kaynakları seferber ediyor.
DSÖ Doğu Akdeniz bölgesindeki durum hakkında daha detaylı bilgi için lütfen ziyaret edin. https://www.emro.who.int/emergencies/ middle-east-conflict/
-----------------------------------------
İSRAİL
Durum
Sağlık sistemi, tüm hastaneler ve hastane öncesi planların aktif hale getirilmesiyle tam acil durum modunda kalmaya devam ediyor.
DSÖ yanıtı
DSÖ, yerel ortaklardan ve açık kaynaklardan gelen bilgilerle sağlık hizmetlerine yönelik saldırıları incelemeye ve doğrulamaya devam ediyor.
Bugüne kadar DSÖ'den herhangi bir destek talebinde bulunulmadı. Potansiyel nüfus hareketliliği baskıları izleniyor, özellikle de çatışma daha geniş bölgesel yer değiştirmeye yol açarsa.
----------------------------------------
AVRUPA BÖLGESİNDEKİ DİĞER ÜLKELER (Azerbaycan, Ermenistan, Kıbrıs, Türkiye, Türkmenistan)
Durum
Bölgede sınır geçişleri, çatışma öncesi seviyelere göre daha düşük veya benzer seviyelerdedir.
30 Mart 2026'da Türkiye Millî Savunma Bakanlığı, bir balistik füzenin Türk hava sahasına girdiğini ancak NATO'nun hava ve füze savunma sistemi tarafından engellendiğini bildirdi. Herhangi bir can kaybı bildirilmedi. Bölgedeki diğer ülkelerden hiçbiri şu anda doğrudan çatışmalardan etkilenmiyor.
DSÖ'nün yanıtı
Ermenistan ve Türkmenistan'daki DSÖ Ülke Ofisleri, diğer kuruluşlarla birlikte, çatışmanın bu ülkeler üzerindeki potansiyel etkisine yönelik BM acil durum planları hazırlıyor.
---------------------------------------
FONLAMA GÜNCELLEMELERİ
DSÖ'nün Doğu Akdeniz bölgesel Acil Yardım Çağrısı kapsamında Mart-Ağustos 2026 dönemi için fonlama ihtiyacı, Lübnan, Irak, İran, Ürdün ve Suriye olmak üzere beş ülkeyi kapsayan 30 milyon ABD dolarıdır.
Kaynakça
Dünya Sağlık Örgütü Doğu Akdeniz Bölge Ofisi
