Dünya Sağlık Örgütü’nün “Hantavirüs” Açıklaması

Temel bilgiler

Hantavirüsler, kemirgenler tarafından taşınan ve insanlarda ciddi hastalıklara neden olabilen bir virüs grubudur.

İnsanlar genellikle enfekte kemirgenlerle veya onların idrarı, dışkısı veya tükürüğüyle temas yoluyla enfekte olurlar.

Hantavirüs enfeksiyonu, ciddi hastalıklar ve ölüm de dahil olmak üzere çeşitli rahatsızlıklara neden olabilir.

Amerika kıtasında hantavirüsler, vaka ölüm oranı %50'ye varan, ciddi bir solunum yolu hastalığı olan hantavirüs kardiyopulmoner sendromuna (HCPS) neden olabilir.

Güney Amerika'da bulunan Andes virüsü, temas yoluyla insandan insana bulaşmasının sınırlı olduğu belgelenmiş, şu anda bilinen bir hantavirüstür.

Avrupa ve Asya'da hantavirüsler, böbrek sendromlu hemorajik ateşe (HFRS) neden olur.

Genel Bakış

Hantavirüsler, doğal olarak kemirgenleri enfekte eden ve nadiren insanlara bulaşan zoonotik virüslerdir. İnsanlarda enfeksiyon, virüs türüne ve coğrafi konuma göre değişmekle birlikte, ciddi hastalıklara ve sıklıkla ölüme yol açabilir. Amerika kıtasında, enfeksiyonun akciğerleri ve kalbi etkileyen hızla ilerleyen bir durum olan hantavirüs kardiyopulmoner sendromuna (HCPS) yol açtığı bilinirken, Avrupa ve Asya'da hantavirüslerin öncelikle böbrekleri ve kan damarlarını etkileyen hemorajik ateş ve renal sendroma (HFRS) neden olduğu bilinmektedir.

Hantavirüs hastalıklarını iyileştiren spesifik bir tedavi olmamakla birlikte, erken dönemde destekleyici tıbbi bakım, hayatta kalma oranını artırmak için çok önemlidir ve solunum, kalp ve böbrek komplikasyonlarının yakından klinik takibi ve yönetimine odaklanır. Önleme büyük ölçüde insanlar ve enfekte kemirgenler arasındaki teması azaltmaya bağlıdır.

Virüs ailesi ve sınıflandırması

Hantavirüsler, Bunyavirales takımının içinde yer alan Hantaviridae ailesine aittir. Her hantavirüs, tipik olarak belirli bir kemirgen rezervuar türüyle ilişkilidir ve bu türlerde virüs, belirgin bir hastalık belirtisi göstermeden uzun süreli enfeksiyona neden olur.

Dünya çapında birçok hantavirüs türü tanımlanmış olsa da yalnızca sınırlı sayıda türün insanlarda hastalığa neden olduğu bilinmektedir.

• Kuzey, Orta ve Güney Amerika'da bulunan hantavirüslerin HCPS'ye neden olduğu bilinmektedir. Andes virüsü bu ailenin bir parçasıdır ve özellikle Arjantin ve Şili'de yakın ve uzun süreli temaslar yoluyla sınırlı insan-insan bulaşmasına neden olduğu bilinmektedir.
• Avrupa ve Asya'da bulunan hantavirüslerin, HFRS ile birlikte hemorajik ateşe neden olduğu bilinmektedir. Dünyanın bu bölgesinde insandan insana bulaşma belgelenmemiştir.

Hastalık yükü

Hantavirüs enfeksiyonları dünya genelinde nispeten nadirdir, ancak Asya ve Avrupa'da %1-15, Amerika kıtasında ise %50'ye varan bir ölüm oranıyla ilişkilidir. Dünya çapında her yıl 10.000 ila 100.000'den fazla enfeksiyonun meydana geldiği tahmin edilmektedir (1, 2, 3) ve en büyük yük Asya ve Avrupa'dadır.

• Doğu Asya'da, özellikle Çin ve Güney Kore'de, HFRS vakaları her yıl binlerce vakadan oluşmaya devam etmektedir, ancak son yıllarda görülme sıklığı azalmıştır.

• Avrupa'da her yıl, çoğunlukla Puumala virüsünün dolaştığı kuzey ve orta bölgelerden olmak üzere, birkaç bin vaka bildirilmektedir. Amerika kıtasında ise HCPS çok daha nadirdir ve kıta genelinde her yıl yüzlerce vaka bildirilmektedir. Amerika Birleşik Devletleri 1000'den az vaka bildirirken, Arjantin, Brezilya, Şili ve Paraguay gibi Güney Amerika ülkeleri de yıllık olarak az sayıda vaka bildirmektedir. Daha düşük görülme sıklığına rağmen, HCPS'nin vaka ölüm oranı yüksektir ve genellikle %20 ile %40 arasında değişmektedir; bu da onu önemli bir halk sağlığı sorunu haline getirmektedir.

Bulaşma

Hantavirüslerin insanlara bulaşması, enfekte kemirgenlerin idrarı, dışkısı veya tükürüğüyle temas yoluyla gerçekleşir. Enfeksiyon, daha az yaygın olmakla birlikte, kemirgen ısırıkları yoluyla da meydana gelebilir. Kapalı veya yetersiz havalandırılan alanların temizlenmesi, çiftçilik, ormancılık işleri ve kemirgen istilasına uğramış konutlarda uyuma gibi kemirgenlerle temas içeren faaliyetler maruz kalma riskini artırır.

Bugüne kadar, insan-insan bulaşması yalnızca Amerika kıtasında Andes virüsü için belgelenmiştir ve nadirdir. Bulaşma meydana geldiğinde, insanlar arasındaki yakın ve uzun süreli temasla, özellikle hane halkı üyeleri veya yakın partnerler arasında bulaşma ile ilişkilendirilmiştir ve virüsün daha bulaşıcı olduğu hastalığın erken evresinde daha olası görünmektedir.

Belirtiler ve klinik tablo

İnsanlarda belirtiler, virüs türüne bağlı olarak, maruz kalmadan sonra genellikle bir ila sekiz hafta arasında başlar ve tipik olarak ateş, baş ağrısı, kas ağrıları ve karın ağrısı, mide bulantısı veya kusma gibi gastrointestinal semptomları içerir.

• HCPS'de hastalık hızla öksürük, nefes darlığı, akciğerlerde sıvı birikmesi ve şoka ilerleyebilir.
• HFRS'de ilerleyen aşamalarda düşük tansiyon, kanama bozuklukları ve böbrek yetmezliği görülebilir.

Teşhis

Hantavirüs enfeksiyonunun erken teşhisi zor olabilir çünkü erken belirtiler grip, COVID-19, viral pnömoni, leptospiroz, dang humması veya sepsis gibi diğer ateşli veya solunum yolu hastalıklarında da sıkça görülür. Bu nedenle, olası kemirgen maruziyeti, mesleki ve çevresel riskler, seyahat öyküsü ve hantavirüslerin bulunduğu bölgelerdeki bilinen vakalarla temas gibi hususlara özellikle dikkat edilerek, hastanın öyküsünün dikkatli bir şekilde alınması şarttır.

Laboratuvar doğrulaması, hantavirüse özgü IgM antikorlarını veya yükselen IgG titrelerini saptamak için serolojik testlere ve hastalığın akut evresinde, viral RNA'nın kanda saptanabilir olduğu dönemde, ters transkripsiyon polimeraz zincir reaksiyonu (RT-PCR) gibi moleküler yöntemlere dayanmaktadır.

Hastalardan alınan örnekler biyolojik tehlike riski taşır; inaktive edilmemiş örnekler üzerinde yapılan laboratuvar testleri, azami biyolojik güvenlik önlemleri altında gerçekleştirilmelidir. İnaktive edilmemiş tüm biyolojik örnekler, ulusal ve uluslararası taşımacılıkta üçlü paketleme sistemi kullanılarak paketlenmelidir.

Tedavi

Hantavirüs enfeksiyonu için ruhsatlı spesifik bir antiviral tedavi veya aşı bulunmamaktadır. Bakım destekleyici niteliktedir ve solunum, kalp ve böbrek komplikasyonlarının yakından klinik takibi ve yönetimine odaklanır. Klinik olarak gerekli görüldüğünde yoğun bakıma erken erişim, özellikle hantavirüs kardiyopulmoner sendromu olan hastalar için sonuçları iyileştirir.

Önleme ve kontrol

Hantavirüs enfeksiyonunu önlemek öncelikle insanlar ve kemirgenler arasındaki teması azaltmaya bağlıdır. Etkili önlemler şunlardır:

• Evleri ve iş yerlerini temiz tutmak
• Kemirgenlerin binalara girmesine olanak sağlayan açıklıkları kapatmak.
• Yiyecekleri güvenli bir şekilde saklamak
• Kemirgenlerin bulaştığı alanlarda güvenli temizlik yöntemleri kullanmak
• Kemirgen dışkılarını kuru süpürme veya elektrik süpürgesiyle temizleme yöntemlerinden kaçının.
• Temizlemeden önce kirlenmiş alanların nemlendirilmesi
• El hijyeni uygulamalarını güçlendirmek.

Salgınlar sırasında veya vaka şüphesi durumunda, vakaların erken tespiti ve izolasyonu, yakın temaslıların takibi ve standart enfeksiyon önleme önlemlerinin uygulanması, yayılmanın daha da sınırlandırılması için önemlidir.

Sağlık kuruluşlarında enfeksiyon önleme ve kontrolü

Mevcut kanıtlar, uygun enfeksiyon önleme ve kontrol önlemleri uygulandığında, Andes virüsü de dahil olmak üzere hantavirüsün sağlık hizmetleriyle ilişkili bulaşma riskinin çok düşük olduğunu göstermektedir. Sağlık hizmeti ortamlarında, el hijyeni, çevresel temizlik ve kan ve vücut sıvılarının güvenli bir şekilde kullanımı da dahil olmak üzere tüm hastalar için standart önlemler uygulanmalıdır.

Hantavirüs enfeksiyonu şüphesi veya doğrulanmış vakalarında, bakım sırasında standart önlemlerin yanı sıra bulaşmaya dayalı önlemlerin de kullanılması önerilir. Aerosol oluşturan işlemler için, havadan bulaşmaya karşı önlemler kullanılmalıdır. Şüpheli vakaların erken teşhisi, hızlı izolasyon ve önerilen enfeksiyon önleme ve kontrol önlemlerine tutarlı bir şekilde uyulması, sağlık çalışanlarını korumak için hayati önem taşımaktadır.

DSÖ yanıtı

DSÖ, hantavirüs enfeksiyonlarına yönelik gözetimi, laboratuvar kapasitesini, risk iletişimini ve topluluk katılımını, erken teşhisi, hasta bakımını ve salgınlara müdahaleyi güçlendirmek için ülkeler ve ortaklarla birlikte çalışmaktadır. Bu, tanı, vaka yönetimi, enfeksiyon önleme ve kontrolü ile temas takibi konusunda kanıta dayalı kılavuzların geliştirilmesi ve güncellenmesini de içermektedir.

DSÖ, insan sağlığı, kemirgen rezervuarları ve çevre arasındaki bağlantıları ele alan bütünleşik Tek Sağlık yaklaşımlarını teşvik eder ve ülkelerin önerilerin güncel kalmasını sağlamak için ortaya çıkan kanıtları gözden geçirmelerine destek verir.

Tek Sağlık Haber Ekibi

11 Mayıs 2026