79. Dünya Sağlık Asamblesi: Küresel Sağlıkta Yeni Yol Ayrımları

Dünya Sağlık Örgütü tarafından her yıl düzenlenen Dünya Sağlık Asamblesi (Bu yıl 18–23 May 2026 tarihleri arasında) yalnızca sağlık bürokrasisinin teknik bir toplantısı değil; aynı zamanda dünyanın geleceğine ilişkin siyasi, ekonomik ve insani tartışmaların da merkezidir. 79. Dünya Sağlık Asamblesi’nin gündemi ise bu yıl her zamankinden daha yoğun ve daha kritik başlıklar içeriyor. Pandemi sonrası dönemde kırılgan sağlık sistemleri, iklim krizinin etkileri, dijital sağlık teknolojileri ve artan küresel eşitsizlikler, toplantının temel eksenlerini oluşturuyor.

COVID-19 pandemisi üzerinden yıllar geçmiş olsa da dünya hâlâ bu büyük travmanın kurumsal sonuçlarını tartışıyor. Pek çok ülke, salgın sırasında yaşanan koordinasyon eksikliklerini ve sağlık sistemlerindeki yapısal zafiyetleri unutmuş değil. Bu nedenle 79. Asamble’nin en önemli gündemlerinden biri, olası yeni salgınlara karşı uluslararası hazırlık kapasitesinin artırılmasıdır. Özellikle “Pandemi Anlaşması” olarak bilinen küresel iş birliği çerçevesi, ülkeler arasında veri paylaşımı, erken uyarı mekanizmaları ve aşı erişimi konularında daha bağlayıcı bir sistem oluşturmayı hedefliyor. Ancak burada temel sorun, gelişmiş ülkeler ile düşük gelirli ülkeler arasındaki güven krizidir. Pandemi döneminde aşı milliyetçiliğinin yarattığı adaletsizlik hâlâ hafızalardaki yerini koruyor.

Asamble’nin dikkat çeken bir diğer başlığı ise iklim değişikliği ile sağlık arasındaki ilişki. Artık iklim krizi yalnızca çevresel bir mesele değil; doğrudan halk sağlığını tehdit eden küresel bir risk olarak kabul ediliyor. Aşırı sıcaklıklar, hava kirliliği, su kaynaklı hastalıklar ve göç hareketleri sağlık politikalarının merkezine yerleşmiş durumda. Özellikle Afrika ve Güney Asya’daki kırılgan toplumlar, iklim kaynaklı sağlık sorunlarından en ağır biçimde etkileniyor. Bu nedenle Dünya Sağlık Asamblesi’nde “iklim adaleti” kavramının daha güçlü biçimde gündeme gelmesi bekleniyor.

Teknoloji ve yapay zekâ uygulamaları da toplantının yeni nesil gündem maddeleri arasında bulunuyor. Dijital sağlık kayıtları, uzaktan teşhis sistemleri ve yapay zekâ destekli tıbbi analizler sağlık hizmetlerinde önemli fırsatlar sunarken, veri güvenliği ve etik sorunlar da beraberinde geliyor. Sağlık verilerinin küresel teknoloji şirketlerinin kontrolüne girmesi ihtimali, yalnızca teknik değil aynı zamanda siyasi bir tartışma alanı yaratıyor. Bu nedenle birçok ülke, dijital sağlık alanında daha sıkı uluslararası düzenlemeler talep ediyor.

Bununla birlikte Asamble’nin en zor sınavlarından biri, küresel sağlık finansmanı meselesi olacak. Özellikle düşük gelirli ülkelerde temel sağlık hizmetlerine erişim hâlâ ciddi bir problem. Dünya genelinde milyonlarca insan, en basit tedavi hizmetlerinden bile yoksun durumda yaşamını sürdürüyor. Sağlık sistemlerinin güçlendirilmesi için ayrılan uluslararası fonların yetersizliği, küresel eşitsizliği daha da derinleştiriyor. Bu noktada Dünya Sağlık Örgütü’nün finansal bağımsızlığı da yeniden tartışılıyor. Kurumun bütçesinin büyük bölümünün gönüllü bağışlara dayanması, karar alma süreçlerinde siyasi etkiler yaratabileceği yönündeki eleştirileri artırıyor.

79. Dünya Sağlık Asamblesi’nin bir başka önemli yönü de sağlık diplomasisinin yükselen rolünü göstermesi. Artık sağlık politikaları yalnızca doktorların ya da sağlık bakanlıklarının konusu değil; dış politika, güvenlik ve ekonomi stratejilerinin ayrılmaz bir parçası hâline geldi. Pandemiler, göç hareketleri ve biyolojik tehditler ülkeleri ortak hareket etmeye zorlarken, uluslararası sistemde artan kutuplaşma iş birliğini zorlaştırıyor. Bu nedenle Asamble’nin başarısı, yalnızca alınacak teknik kararlarla değil, ülkeler arasında kurulabilecek güven ortamıyla ölçülecek.

Sonuç olarak 79. Dünya Sağlık Asamblesi, küresel sağlık sisteminin geleceği açısından kritik bir dönüm noktasını temsil ediyor. Dünya artık sağlık krizlerinin sınır tanımadığını biliyor. Ancak sorunların küresel olması, çözümlerin de otomatik olarak ortaklaşacağı anlamına gelmiyor. Ekonomik çıkarlar, siyasi rekabet ve jeopolitik gerilimler sağlık alanındaki iş birliğini zaman zaman gölgede bırakıyor. Yine de insanlığın ortak tehditlere karşı ortak çözümler üretmekten başka gerçekçi bir seçeneği bulunmuyor. Bu nedenle 79. Dünya Sağlık Asamblesi’nde alınacak kararlar, yalnızca bugünün değil, gelecek nesillerin yaşam kalitesini de doğrudan etkileyecek.

Prof. Dr. Ayşegül Akbay MD

14 Mayıs 2026