DSÖ, Kızılhaç ve MSF Başkanlarının “Savaş ve Çatışmaların Durdurulması için Ortak Acil Eylem Çağrısı”

Uluslararası Kızıl Haç Komitesi Başkanı, Dünya Sağlık Örgütü Genel Direktörü ve Sınır Tanımayan Doktorlar (MSF) Uluslararası Başkanı'nın ortak çağrısı

BM Güvenlik Konseyi'nin 2286 sayılı kararının 10. yıldönümünde, devletler silahlı çatışmalarda tıbbi bakımın korunmasını desteklemeli ve güçlendirmelidir. 

On yıl önce, BM Güvenlik Konseyi silahlı çatışmalarda sağlık hizmetlerine ilişkin 2286 sayılı kararı oybirliğiyle kabul etmişti. Durum 10 yıl öncesine kıyasla daha da kötü. Bugün bir başarıyı değil, bir başarısızlığı kutluyoruz.  

Tıbbi tesisleri, ulaşımı ve personeli etkileyen şiddet durmaksızın devam ederken, bu kararın önlemeyi amaçladığı zarar azalmadı. Aksine, devam etti ve birçok bağlamda yoğunlaştı. Uluslararası Kızılhaç Komitesi (ICRC), Dünya Sağlık Örgütü (WHO) ve Sınır Tanımayan Doktorlar (MSF) başkanları olarak, uluslararası toplumun diğer üyeleriyle birlikte acil bir eylem çağrısında bulunuyoruz.

Dünyanın en yıkıcı krizlerinin ön saflarında her gün, ekiplerimiz sağlık hizmetlerinin kutsallığının ihlal edilmesinin felaket sonuçlarına tanık oluyor. Hastaneler enkaz yığınına dönüşüyor, ambulanslar gecikmeler ve engellerle karşılaşıyor, doktorlar, hemşireler ve hastalar çok sık ölüm ve yaralanmayla sonuçlanan saldırılara maruz kalıyor. Hastalar tedavi edilebilir yaralardan ölüyor, kadınlar bazen yeterli bakım olmadan doğum yapmak zorunda kalıyor ve tüm topluluklar hayat kurtarıcı hizmetlere erişimini kaybediyor. Sağlık hizmetleri artık güvenli olmadığında, bu genellikle savaşın zararlarını sınırlamak için tasarlanmış kuralların ve normların bozulduğunun en açık uyarı işaretidir. Hastaneler ve bakım sağlayanlar saldırıya uğradığında, sadece insani bir krizle değil, insanlık kriziyle de karşı karşıya kalıyoruz.

Devletler ve silahlı çatışmanın tüm tarafları, sağlık hizmetlerini koruyan kurallara uymak zorundadır. Uluslararası insancıl hukuk (UİH) uyarınca "her koşulda saygı göstermek ve saygı gösterilmesini sağlamak" yükümlülüğü, devletlerin yalnızca bu kurallara kendilerinin uymasını değil, aynı zamanda diğer devletlerin ve çatışmanın taraflarının da aynı şeyi yapmasını sağlamak için mümkün olan tüm etkiyi kullanmasını gerektirir.

BM Genel Sekreteri'nin 2286 sayılı Karara eşlik eden tavsiyeleri, devletler için açık ve uygulanabilir bir yol haritası olmaya devam etmektedir. ICRC, WHO ve MSF, çatışma bölgelerindeki varlığımız, tıbbi uzmanlığımız ve operasyonel kapasitemizle, devletlerin bu kritik önlemleri uygulamasına destek olmak için hazırdır.

Ayrıca, DSÖ tarafından sağlık hizmetlerine yönelik saldırıların sistematik olarak belgelendirilmesini ve raporlanmasını getiren, 2012 yılında kabul edilen Dünya Sağlık Asamblesi Kararı 65.20'yi de hatırlatırız. Tutarlı ve şeffaf raporlamanın güçlendirilmesi, kanıt tabanının oluşturulması, önleme ve müdahalenin bilgilendirilmesi ve hesap verebilirliğin desteklenmesi için elzemdir.

2286 sayılı Kararın “silahlı çatışmalara taraf olan tüm tarafların uluslararası hukuk kapsamındaki yükümlülüklerine tam olarak uymaları... tıbbi görevlerle münhasıran ilgilenen tüm sağlık personeli ve insani yardım personelinin, ulaşım araçlarının ve ekipmanlarının yanı sıra hastanelerin ve diğer sağlık tesislerinin saygı ve korunmasını sağlamaları” talebini desteklemek ve ilerletmek; ve çatışma ortamlarında sağlık hizmetlerini etkileyen kötüleşen normların ve haksız şiddetin bir on yıl daha sürmesini önlemek için, tüm devletleri aşağıdaki önlemleri acilen uygulamaya çağırıyoruz:

• 2286 sayılı Kararın uygulanması için mevcut taahhütleri somut eylemlere dönüştürmek ve hastaneler için anlamlı koruma sağlanmasına yönelik Küresel Uluslararası İnsani Hukuk girişiminin çalışma grubunun sonuçları da dahil olmak üzere olumlu çabaları aktif olarak teşvik etmek;
• Uluslararası insancıl hukuk yükümlülüklerinin pratik olarak hayata geçirilmesi için sağlık hizmetlerinin korunmasını silahlı ve güvenlik güçlerinin doktrinine, angajman kurallarına ve operasyonel kılavuzlarına entegre etmek;
• Silahlı çatışmalarda sağlık hizmetlerini korumak için yerel yasaları gözden geçirmek, yürürlüğe koymak ve güçlendirmek;
• Sağlık hizmetlerini koruyan ve sunumuna saygıyı teşvik eden önlemlerin uygulanması için yeterli mali, teknik ve operasyonel kaynak tahsis etmek;
• Sağlık hizmetlerini koruma yükümlülüklerine uymaları için, devletlerin herhangi bir biçimde desteklediği taraflar da dahil olmak üzere, çatışmanın diğer taraflarını etkilemek amacıyla mevcut tüm araçları kullanmak;
• Sağlık hizmetlerine yönelik saldırılar hakkında hızlı, şeffaf ve tarafsız soruşturmalar yürütmek ve ilgili yasal çerçevelere uygun olarak hesap verebilirliğin sağlanmasına yönelik çabaları desteklemek; ve
• Karar 2286'nın uygulanmasına ilişkin düzenli ve şeffaf bir şekilde rapor sunmak; bu raporlamaya ilerleme, karşılaşılan zorluklar, iyi uygulamalar ve edinilen dersler de dahil edilerek kararın tam olarak uygulanması desteklenmelidir.

On yıl önce, uluslararası toplum savaş hukukuna saygı gösterilmesi ve yaralıların, hastaların ve onlara bakanların korunması gerektiğini yeniden teyit etti. Bugün, sağlık tesisleri hasar görmeye veya yıkılmaya devam ediyor. Sağlık çalışanları ve hastalar hala ölüm ve yaralanmayla sonuçlanan saldırıların kurbanı oluyor. Bu, hukukun başarısızlığı değil, siyasi iradenin başarısızlığıdır.

Dünya liderlerini harekete geçmeye ve bu şiddete son vermek için gerekli siyasi liderliği göstermeye çağırıyoruz. Sağlık hizmetleri asla savaşın kurbanı olmamalıdır.

Tek Sağlık Haber Ekibi

7 Mayıs 2026