Lockheed Martin’in Finansal Yükselişi!..

Lockheed Martin’in kökleri, Loughead kardeşlerin 1912 yılında kurduğu Alco Hydro-Aeroplane Company ve Glenn L. Martin’in yine aynı yıl kurduğu Glenn L. Martin Company ile havacılık endüstrisinin emekleme dönemine kadar uzanmaktadır.

İlk yıllarında sivil havacılıkta ve sınırlı askeri siparişlerle varlık göstermeye çalışan bu iki bağımsız yapı, küresel ekonomik krizlerden ve savaşlardan doğrudan etkilenmiştir. Özellikle 1920’li yıllarda savaş sonrası piyasaya sürülen ucuz uçaklar nedeniyle iflasın eşiğine gelen Lockheed, 1932 yılında Robert Gross liderliğindeki bir grup yatırımcı tarafından sadece kırk bin dolar gibi sembolik bir bedelle satın alınarak yeniden yapılandırılmıştır.

Şirketin finansal açıdan ilk büyük kırılma noktası ve sürdürülebilir bir büyüme trendine girişi, İkinci Dünya Savaşı döneminde yaşanmıştır. Amerika Birleşik Devletleri ordusunun devasa lojistik ve savunma ihtiyaçları doğrultusunda Lockheed’in Vega ve Electra modelleriyle başlayan üretim hacmi, savaş yıllarında binlerce askeri uçağın tedarikiyle katlanarak artmıştır.

 Bu süreç, her iki öncül firmanın da nakit akışını güçlendirmiş, araştırma ve geliştirme bütçelerini tarihte görülmemiş seviyelere ulaştırarak gelecekteki teknolojik üstünlüğün ve finansal gücün temelini atmıştır. Soğuk Savaş dönemi, iki firmanın da mali yapılarını kurumsallaştırdığı ve Amerikan devletinin en stratejik partnerleri haline geldiği bir evreyi temsil etmektedir. Lockheed bünyesinde 1943 yılında Kelly Johnson tarafından kurulan gizli Skunk Works departmanı, şirketin yüksek kâr marjlı ve Ar-Ge odaklı projeler üretmesini sağlamıştır. C-130 Hercules gibi uzun ömürlü nakliye uçakları, U-2 ve SR-71 Blackbird gibi efsanevi casus uçaklar, Lockheed’e savunma bütçesinden düzenli bir pay garantilemiştir.

Aynı dönemde Martin Company de boş durmamış, 1961 yılında American-Marietta ile birleşerek Martin Marietta adını almış ve Titan roketleri ile füze sistemleri gibi uzay ve savunma elektroniği alanlarında devasa kontratlar imzalamıştır. Ancak bu büyüme dönemi her zaman pürüzsüz ilerlememiş, 1970’li yılların başında sivil havacılık pazarı için üretilen L-1011 TriStar projesindeki maliyet aşımları ve gecikmeler Lockheed’i iflas noktasına getirmiştir. Şirketin Amerikan hükümeti tarafından sağlanan büyük ölçekli bir finansal kurtarma paketiyle ayakta kalması, savunma sanayisinin devlet için ne kadar kritik bir öneme sahip olduğunu ve finansal sürdürülebilirliğin doğrudan devlet politikalarına bağlı olduğunu bir kez daha kanıtlamıştır.

Soğuk Savaş’ın sona ermesinin ardından küresel savunma bütçelerinde yaşanan daralma, havacılık ve uzay sektöründe büyük bir konsolidasyon dalgasını zorunlu kılmıştır. Bu sürecin en görkemli ve tarihi adımı, 1995 yılında Lockheed Corporation ile Martin Marietta’nın yaklaşık on milyar doları aşan bir değerlemeyle birleşmesiyle atılmıştır. Bu birleşme, sadece iki şirketin borçlarını ve varlıklarını optimize etmekle kalmamış, aynı zamanda havacılık, füze sistemleri, uzay teknolojileri ve savunma elektroniğini tek bir çatı altında toplayarak dünyanın en büyük savunma yüklenicisini ortaya çıkarmıştır.

Konsolidasyon stratejisine hız kesmeden devam eden yeni yönetim, 1996 yılında Loral’in savunma elektroniği birimini yaklaşık dokuz milyar dolara satın alarak operasyonel ölçeğini daha da büyütmüştür. Şirketin finansal yükselişini küresel bir tekel seviyesine taşıyan en önemli milat ise 2001 yılında kazanılan Müşterek Taarruz Uçağı, yani F-35 Lightning II programı kontratı olmuştur. F-35 programı, Lockheed Martin’e onlarca yıla yayılan, trilyon dolarlık potansiyele sahip küresel bir tedarik zinciri ve kesintisiz bir gelir akışı sağlamıştır.

Lockheed Martin’in finansal egemenliğinin ve teknolojik üstünlüğünün arkasındaki en büyük itici güç, şüphesiz Skunk Works departmanı tarafından geliştirilen efsanevi stratejik keşif ve casus uçakları olmuştur. Soğuk Savaş’ın en gergin döneminde, 1955 yılında ilk uçuşunu gerçekleştiren U-2 Dragon Lady, yetmiş bin fitin üzerindeki ekstrem irtifalarda uçarak düşman radarlarının ve hava savunma sistemlerinin menzili dışından istihbarat toplama kabiliyetiyle askeri havacılıkta yeni bir çağ başlatmıştır. Sovyetler Birliği’nin hava savunma teknolojilerini geliştirmesi ve 1960 yılında bir U-2 uçağını düşürmesinin ardından Lockheed, mühendislik sınırlarını daha da zorlayarak radikal bir tasarıma imza atmıştır.

Bu arayışın sonucunda ortaya çıkan SR-71 Blackbird, 1964 yılındaki ilk uçuşundan itibaren havacılık tarihinin en ikonik platformlarından biri haline gelmiştir. Saatte 3.500 kilometreyi aşan hızı ve seksen beş bin fit operasyonel irtifası sayesinde SR-71, kendisine fırlatılan yüzlerce uçaksavar füzesini sadece hızlanarak arkasında bırakmayı başarmış ve hizmet süresi boyunca tek bir kayıp bile vermemiştir. Gövde yapısında radar izini azaltacak özel malzemelerin ve aerodinamik hatların kullanıldığı bu uçaklar, dünyadaki ilk hayalet uçak konseptlerinin de temelini atmıştır. Lockheed Martin, bu projelerle elde ettiği yüksek bütçeli devlet kontratları sayesinde hem milyarlarca dolarlık kesintisiz bir finansal kaynak yaratmış hem de kazandığı teknolojik birikimi modern F-22 ve F-35 programlarına aktararak küresel pazar payını kalıcı olarak sabitlemiştir.

Günümüze doğru ilerleyen süreçte Lockheed Martin, stratejik satın almalar ve portföy çeşitlendirmesiyle finansal istikrarını en üst seviyeye taşımıştır. Şirket, 2015 yılında Sikorsky Aircraft firmasını dokuz milyar dolara bünyesine katarak ünlü Black Hawk helikopterleri ile döner kanatlı platformlar pazarında da liderliği ele geçirmiştir.

Jeopolitik gerilimlerin, bölgesel çatışmaların ve uzay yarışının yeniden ivme kazandığı modern dönemde şirketin yıllık gelirleri sistematik bir artış göstermiştir. Lockheed Martin’in yıllık cirosu 2023 yılında altmış yedi milyar doları aşmış, 2024 yılında yetmiş bir milyar dolara ve 2025 yılı sonu itibarıyla yetmiş beş milyar dolar sınırına ulaşmıştır. 2026 yılının ilk çeyrek verilerine göre şirket, hisse başına kârını ve üç aylık satış gelirlerini on sekiz milyar dolar seviyesinde tutarak güçlü nakit akışını korumayı başarmıştır.

Şirketin hisse senetleri 2026 yılının Mart ayında altı yüz yetmiş iki doları aşarak tarihi bir zirve kaydetmiş ve yatırımcılarına çok yüksek bir özsermaye karlılığı sunmuştur. Bugün Lockheed Martin, havacılık, füzeler ve yangın kontrolü, döner kanatlı sistemler ve uzay olmak üzere dört ana iş kolunda, devlet garantili kontratları ve küresel askeri modernizasyon talepleri sayesinde finansal açıdan dünyanın en korunaklı ve yükselen ekonomik güçlerinden biri olarak varlığını sürdürmektedir.

Lockheed Martin her ne kadar dünya pazarında büyük bir başarı elde etse de uluslararası arenada ciddi insani krizlerin, insan hakları ihlali gibi etik dışı olayların odağına yerleşmiştir. Özellikle Suudi Arabistan öncülüğündeki koalisyonun Yemen’deki askeri operasyonlarında ve İsrail ordusunun Gazze Şeridi gibi yoğun nüfuslu sivil alanlardaki harekatlarında Lockheed Martin üretimi mühimmatların, F-16 ve F-35 savaş uçaklarının, Hellfire füzelerinin kullanılması küresel çapta büyük tepki toplamıştır. Uluslararası Af Örgütü ve Birleşmiş Milletler insan hakları raporlarında, şirketin ürettiği lazer güdümlü bombaların Yemen’de sivil yerleşim yerlerini ve hatta okul otobüslerini hedef alan ölümcül saldırılarda kullanıldığı kanıtlarıyla belgelenmiştir. Durum neticesinde 2023 yılında bir grup Yemen vatandaşı, ABD mahkemelerinde Lockheed Martin ve diğer savunma paydaşlarına karşı "savaş suçlarına yataklık etme ve haksız kazanç sağlama" gerekçesiyle tazminat davaları açmıştır. Benzer şekilde BM uzmanları, şirketin uluslararası insancıl hukukun ihlal edilme riskinin yüksek olduğu çatışma bölgelerine silah sevkiyatını sürdürürken, BM İş Dünyası ve İnsan Hakları Rehber İlkeleri kapsamında zorunlu olan gelişmiş insan hakları durum tespiti süreçlerini işletmediği yönünde sert eleştiriler yöneltmiştir. Şirket yönetimi ve hissedar kurulları, bu operasyonların tamamen Amerikan hükümetinin dış politika kararları ve resmi ihracat lisansları çerçevesinde yasal olarak yürütüldüğünü, dolayısıyla devletler arası askeri ittifakların bir parçası olduklarını savunsa da, küresel çatışmalardan elde edilen rekor kârlar ve insani bilançolar arasındaki çelişki Lockheed Martin’in kurumsal sosyal sorumluluk ve etik itibarını modern dönemde en çok sarsan kriz başlığı olmaya devam etmektedir.

Söz konusu şirket sadece dünya ile sorun yaşamadı, Türkiye’ye baktığımızda F-35 teslimatı ile ilgili de büyük sorunlar yaşandı. Türkiye, programın dokuz ortak üretici ülkesinden biri olarak hem mali katkı sağlamış hem de uçak gövdesi parçaları, iniş takımları ve kokpit göstergeleri gibi kritik bileşenlerin yerli sanayi tarafından üretilmesini üstlenmiştir. Ancak Türkiye'nin Rusya'dan S-400 hava savunma sistemi satın alma kararı, ABD hükümeti ve NATO nezdinde büyük bir güvenlik endişesi yaratmıştır. ABD, S-400 radarlarının F-35'in düşük görünürlük teknolojisine dair hassas verileri gizlice ele geçirebileceğini ve bu durumun uçakların güvenliğini riske atacağını savunmuştur. Bu diplomatik tıkanıklığın sonucunda ABD, 2019 yılında Türkiye'nin program ortaklığını askıya almış, sipariş edilen ve mülkiyeti Türkiye'ye geçen uçakların teslimatını durdurmuş ve Türk şirketlerini tedarik zincirinden aşamalı olarak çıkarmıştır. Ülkemiz, parasını ödediği uçakları alamadığı gibi program için yaptığı yatırımların iadesi ve uğradığı zararların tazmini için yasal süreçler başlatmıştır. Lockheed Martin ise bu süreçte Türk tedarikçilerin payını diğer ortak ülkelere kaydırarak üretim zincirini yeniden yapılandırmış, bu durum iki ülke arasındaki ilişkilerde krize yol açmıştır.

Diğer yandan Lockheed Martin ile Türk Havacılık ve Uzay Sanayii (TUSAŞ) gibi milli kuruluşlar arasında insani boyut, ihracat etiği ve kurumsal motivasyon açısından yapısal farklılıklar bulunmaktadır. Tamamen küresel sermaye piyasalarına ve serbest pazar dinamiklerine bağlı olan Lockheed Martin, egemen devletlerin dış politika araçlarıyla doğrudan bağdaşan krizlerde sorumluluk üstlenmekten kaçınabilmektedir. Buna karşın TUSAŞ, ülkemizin insani diplomasi ve bölgesel istikrar odaklı dış politika anlayışının stratejik bir uzantısı olarak faaliyet göstermektedir. TUSAŞ’ın ANKA, AKSUNGUR gibi platformları ve genel maksat helikopterleri, askeri caydırıcılık unsuru olarak kullanılmasının yanı sıra dost ve müttefik ülkelerin iç güvenlik istikrarını sağlama, terörle mücadele kapasitesini artırma ve sınır ötesi insani yardım amacıyla ihraç edilmektedir. Türkiye’nin silah ihracat politikası, batılı çok uluslu şirketlerin aksine meşru hükûmetlerin savunma yeteneklerini güçlendirerek bölgesel barışı tesis etme ve asimetrik tehditleri dengeleme amacı taşımaktadır. Milli gücümüz TUSAŞ, uluslararası savunma projelerinde sivil halkın zarar görmesini önleyen hassas mühimmat entegrasyonlarına ve savunma doktrinlerine öncelik vererek, kurumsal sorumluluğunu devletin uluslararası hukuk ve insani değerler çerçevesinde şekillenen vizyonuyla doğrudan koordinasyonlu hale getirmektedir.

Kadir Erdem Tuğrul

Üniversite Öğrencisi · 19 Haziran 2026