ABD Tek Sağlık Komisyonu: Küresel Tek Sağlık Hareketinin Bağlayıcı Gücü

Giriş

21. yüzyılda insan sağlığını tehdit eden sorunlar artık yalnızca sağlık sektörünün sınırları içinde çözülebilecek nitelikte değildir. COVID-19 pandemisi, kuş gribi, Ebola, Kırım Kongo Kanamalı Ateşi, antibiyotik direnci, iklim değişikliği, biyolojik çeşitlilik kaybı ve gıda güvenliği gibi küresel tehditler; insan, hayvan ve çevre sağlığının ayrılmaz bir bütün olduğunu açık biçimde göstermiştir.

İşte bu anlayışın kurumsal gelişiminde en önemli kilometre taşlarından biri One Health Commission (OHC) olmuştur. OHC, hükümetlerin yerine geçen bir kuruluş değil; farklı disiplinleri, üniversiteleri, meslek kuruluşlarını, araştırmacıları ve karar vericileri aynı platformda buluşturan küresel bir bilgi, iş birliği ve savunuculuk ağıdır.

Tek Sağlık Komisyonu Nedir?

Tek Sağlık Komisyonu (One Health Commission); insan, hayvan, bitki ve çevre sağlığını birlikte ele alan Tek Sağlık yaklaşımının dünya çapında yaygınlaştırılması amacıyla kurulmuş, bağımsız ve kâr amacı gütmeyen uluslararası bir kuruluştur.

Kuruluşun temel amacı;

• Farklı disiplinleri birbirine bağlamak,
• Ortak çalışma kültürü geliştirmek,
• Tek Sağlık konusunda eğitim faaliyetlerini desteklemek,
• Bilimsel iş birliklerini güçlendirmek,
• Politika yapıcılar ile akademik çevreler arasında köprü oluşturmaktır.

Kuruluş Süreci

One Health Commission'un ortaya çıkışı uzun yıllar süren ortak çalışmaların ürünüdür.

2006 yılında Amerikan Veteriner Hekimleri Birliği (AVMA), insan ve veteriner hekimliği arasındaki iş birliğinin güçlendirilmesini gündeme taşıdı.

2007 yılında;

• Amerikan Veteriner Hekimliği Birliği (American Veterinary Medical Association (AVMA)
• Amerikan Tabipler Birliği (American Medical Association) (AMA)
• Amerikan Halk Sağlığı Birliği American Public Health Association (APHA)

ortak çalışmalar başlattılar.

Hazırlanan "Tek Sağlık: Yeni Bir Mesleki Zorunluluk (One Health: A New Professional Imperative)" raporu, disiplinler arası yeni bir yapılanma önerdi.

Bu raporun en önemli tavsiyelerinden biri bağımsız bir One Health Commission kurulmasıydı.

Bu öneri doğrultusunda Commission;

29 Haziran 2009 tarihinde Washington D. C.' de resmen kuruldu.

Kuruluş sürecine başta Rockefeller Foundation (Vakfı) olmak üzere birçok akademik ve meslek kuruluşu destek verdi.

Misyonu

Tek Sağlık Komisyonunun misyonunu üç temel kavramla özetlemektedir:

“Connect (Bağla) – Create Oluştur) – Educate (Eğit)”

Bağla: Farklı disiplinlerden uzmanları buluşturmak.

Oluştur: Ortak çalışma ağları ve ekipler kurmak.

Eğit: Toplumda Tek Sağlık farkındalığını artırmak.

Bu üç ilke bugün dünyanın birçok ülkesindeki One Health çalışmalarının temel yaklaşımını oluşturmaktadır.

Vizyonu

Komisyonun vizyonu; İnsan, hayvan, bitki ve çevre sağlığının birbirinden ayrı düşünülemeyeceği gerçeğini tüm dünyada kabul gören bir çalışma kültürü haline getirmektir.

Bu vizyon doğrultusunda Tek Sağlık Komisyonu;

• Disiplinler arası iletişimi artırmayı,
• Bilimsel bilgi paylaşımını kolaylaştırmayı,
• Ortak araştırmaları desteklemeyi,
• Genç One Health liderleri yetiştirmeyi,
• Küresel politika süreçlerine katkı sunmayı hedeflemektedir.

Başlıca Faaliyet Alanları

Tek Sağlık Komisyonu çok sayıda uluslararası faaliyet yürütmektedir.

1. Küresel Ağ Oluşturma

Dünyanın farklı bölgelerindeki;

• Üniversiteleri
• Araştırma Merkezlerini
• Kamu Kurumlarını
• Veteriner Hekimleri
• Tıp Fakültelerini
• Çevre Bilimcileri
• Halk Sağlığı Uzmanlarını

aynı platformda buluşturmaktadır.

2. Tek Sağlık Kütüphanesi (One Health Library)

Komisyon; Makaleler, rehberler, raporlar, eğitim materyalleri, webinar kayıtları ve çok sayıda bilimsel kaynağın bulunduğu kapsamlı bir dijital kütüphane oluşturmaktadır.

3. Tek Sağlık Alanında Kim Kimdir? (Who's Who in One Health?)

Dünya genelindeki Tek Sağlık uzmanlarını ve kurumlarını görünür kılan uluslararası bir rehber hazırlamaktadır.

Bu ağ; Araştırmacılar, öğrenciler, politika yapıcılar ve uluslararası kuruluşlar arasında iş birliklerini kolaylaştırmaktadır.

4. Öğrenci Programları

Komisyon; Genç araştırmacılar, lisansüstü öğrenciler, veteriner fakülteleri, tıp fakülteleri, çevre bilimleri öğrencileri için çok sayıda eğitim ve liderlik programı yürütmektedir.

5. Webinar ve Eğitimler

Yıl boyunca; Çevrimiçi konferanslar, panel toplantıları, uzman seminerleri, eğitim programları düzenlenmektedir.

Tek Sağlık Komisyonu'nun Küresel Önemi

Tek Sağlık Komisyonu’nun en büyük başarısı;

Tek Sağlık kavramını yalnızca veterinerlik veya halk sağlığı konusu olmaktan çıkararak;

Çevre bilimleri, ekoloji, biyolojik çeşitlilik, tarım, gıda güvenliği, iklim değişikliği, şehir planlaması, hukuk, ekonomi ve eğitim gibi birçok alanın ortak çalışma zemini haline getirmesidir.

Bugün dünyanın birçok ülkesinde geliştirilen Tek Sağlık stratejilerinin şekillenmesinde Tek Sağlık Komisyonu’nun önemli katkıları bulunmaktadır

CDC Tek Sağlık Ofisi ile Tek Sağlık Komisyonu’nun Farkı

Sıklıkla karıştırılan iki yapı bulunmaktadır.

CDC Tek Sağlık Ofisi  

Amerika Birleşik Devletleri federal yönetiminin resmî kamu kurumudur.

Görevi; Hastalık sürveyansı, epidemiyoloji, salgın yönetimi, ulusal halk sağlığı uygulamalarıdır.

Buna karşılık;

Tek Sağlık Komisyonu 

Bağımsız, uluslararası, kâr amacı gütmeyen, eğitim, savunuculuk, ağ oluşturma ve bilimsel iş birliği odaklı bir kuruluştur.

İki kurum birbirini tamamlayan farklı roller üstlenmektedir.

Türkiye Açısından Önemi

Türkiye; Coğrafi konumu, göç yolları, zengin biyolojik çeşitliliği, yoğun hayvancılık faaliyetleri, iklim değişikliğinin etkileri ve zoonotik hastalık riskleri nedeniyle Tek Sağlık yaklaşımının en fazla önem taşıdığı ülkelerden biridir.

Bu nedenle;

• Üniversiteler,
• Sağlık Bakanlığı,
• Tarım ve Orman Bakanlığı,
• Çevre Kuruluşları,
• Yerel Yönetimler,
• Meslek Odaları,
• Sivil Toplum Kuruluşları

Tek Sağlık Komisyonu tarafından geliştirilen küresel bilgi ağlarından daha fazla yararlanmalıdır.

Sonuç

Tek Sağlık Komisyonu, Tek Sağlık yaklaşımının dünyada kurumsallaşmasına öncülük eden en önemli sivil toplum girişimlerinden biridir.

Komisyon; farklı disiplinleri bir araya getirerek, bilimsel bilgi paylaşımını güçlendirerek ve küresel iş birliklerini teşvik ederek Tek Sağlık yaklaşımının yalnızca teorik bir kavram olmaktan çıkıp uygulamaya dönüşmesine önemli katkılar sağlamaktadır.

Geleceğin sağlık sistemleri; insan, hayvan, bitki ve çevre sağlığını birlikte değerlendiren politikalar üzerine kurulacaktır. Bu dönüşümde One Health Commission'un geliştirdiği ağlar, eğitim faaliyetleri ve uluslararası iş birlikleri önemli bir referans olmaya devam edecektir.

Tek Sağlık yaklaşımının geleceği; birlikte çalışmayı öğrenen kurumların, disiplinlerin ve toplumların başarısına bağlıdır. Tek Sağlık Komisyonu da bu ortak geleceğin inşasında önemli bir köprü görevi üstlenmektedir.

Bekir Metin

Genel Yayın Yönetmeni; Küresel Sağlık Yönetişimi ve Diplomasi Lideri | D.S.Ö Türkiye Ülke Ofisi Başkanı (Eski) | Baş Editör |teksaglik.org (Tek Sağlık) Kurucusu · 12 Temmuz 2026