Türkiye'nin Jeopolitik Geleceği ve Tarihsel Hafıza Üzerine Bir Politik Deneme

Cumhuriyet, yalnızca bir yönetim biçimi değil, aynı zamanda tarihsel bir medeniyet tasavvurudur. Küçük Asya'da Millî Mücadele'nin ardından kurulan Türkiye Cumhuriyeti, ulusal egemenlik ilkesini esas alan modern bir siyasal düzen inşa etmeyi hedeflemiştir. Bununla birlikte, küresel sistemin dönüşümü ve bölgesel güç mücadeleleri içerisinde Türkiye'nin ideolojik ve jeopolitik yönelimi yeniden tartışılmaktadır.

Bu tartışmaların merkezinde yer alan siyasal İslam ve Panislamizm olguları, yalnızca dinî veya iç siyasal hareketler olarak değil; aynı zamanda uluslararası güç dengeleri bağlamında da değerlendirilmektedir. Bu bakış açısına göre, söz konusu ideolojik yönelimler, İslam dünyasının siyasal ve toplumsal dinamiklerini yeniden biçimlendiren küresel stratejilerle kesişmektedir. Böyle bir süreç, Türkiye'nin Cumhuriyet ile inşa ettiği tarihsel modernleşme çizgisini zayıflatan bir paradigma değişimi olarak okunabilir.

Bu noktada ortaya çıkan zihinsel durum, Eternal Utopia kavramıyla ifade edilebilir. Eternal Utopia, geçmişin idealize edilmiş imgelerini geleceğin siyasal programı hâline getiren; tarihsel değişimi, bilimsel gelişmeyi ve toplumsal dönüşümü ikinci plana iten durağan bir ütopyadır. Böylesi bir zihinsel yapı, toplumun karşı karşıya bulunduğu ekonomik, demografik ve jeopolitik sorunları görünmez hâle getirirken, içinde yaşadığı distopik gerçekliği de normalleştirmektedir.

Ekonomik belirsizlik, sosyal kutuplaşma ve kimlik siyaseti, bu zihinsel atmosferin en belirgin sonuçlarıdır. Genç nüfusun gelecek tasavvurunu ülke dışında kurması, yalnızca ekonomik değil, aynı zamanda kültürel ve siyasal bir güven krizinin göstergesi olarak okunmalıdır. Bir toplumun en nitelikli insan kaynağının kendi geleceğini başka coğrafyalarda araması, uzun vadede ulusal kapasitenin aşınmasına yol açabilecek stratejik bir sorundur.

Jeopolitik düzlemde ise Doğu Akdeniz, Ege Denizi ve Orta Doğu yeniden şekillenmektedir. Yunanistan ile İsrail arasındaki gelişen askerî iş birliği, NATO'nun değişen güvenlik mimarisi ve Amerika Birleşik Devletleri'nin bölgesel stratejileri, Türkiye'nin güvenlik politikalarını doğrudan etkileyen gelişmelerdir. Bu çerçevede Kıbrıs meselesi artık yalnızca iki toplum arasındaki bir ihtilaf değil; Doğu Akdeniz enerji hatları, deniz yetki alanları, NATO'nun güney kanadı ve bölgesel ittifaklar bağlamında değerlendirilmesi gereken çok katmanlı bir jeopolitik dosyadır.

Benzer şekilde Suriye, Irak'ın kuzeyi, Kerkük, Musul ve İran'ın doğusundaki tarihsel Horasan havzası da birbirinden bağımsız analiz edilemez. Bu coğrafyalar, yüzyıllar boyunca Anadolu'nun güvenlik çevresini oluşturan tarihsel etki alanları olmuştur. Günümüzde bu bölgelerde yaşanan her siyasal dönüşüm, Türkiye'nin güvenliği ve dış politikası üzerinde doğrudan sonuçlar üretmektedir.

Bu nedenle Türkiye'nin önündeki temel mesele, geçmişi romantize eden tarih dışı bir siyasal tahayyül ile değişen uluslararası sistemi doğru okuyabilen tarihsel akıl arasında yapacağı tercihtir. Cumhuriyetin kurucu ilkeleri, yalnızca bir iç siyaset modeli değil; aynı zamanda ulusal egemenliği esas alan bağımsız bir jeopolitik vizyonun da temelini oluşturmaktadır.

Bu bağlamda Persistent Utopia, geçmişe dönmeyi değil, tarihsel hafızayı koruyarak geleceği inşa etmeyi ifade etmektedir. Sürekliliğe dayanan bu ütopya anlayışı; bilimsel üretimi, ekonomik kalkınmayı, kurumsal devleti, hukukun üstünlüğünü ve jeopolitik gerçekçiliği aynı çerçevede birleştirmektedir. Ütopya, ancak tarihsel gerçeklikle bağını koparmadığı ölçüde siyasal bir anlam taşır.

Sonuç olarak Türkiye'nin karşı karşıya bulunduğu meydan okuma, yalnızca askerî veya diplomatik değildir; aynı zamanda zihinsel ve medeniyet düzeyinde bir yönelim sorunudur. Donmuş tarih imgelerine yaslanan bir Eternal Utopia, toplumu kaçınılmaz biçimde bir distopyaya sürükleme riski taşımaktadır. Buna karşılık Persistent Utopia, Cumhuriyet'in kurucu felsefesini çağın değişen jeopolitik gerçekleriyle yeniden buluşturmayı hedefleyen dinamik bir gelecek tasavvurudur. Böyle bir yaklaşım, ulusal egemenliği ve bağımsızlığı korurken Türkiye'yi bölgesel barışın, istikrarın ve stratejik aklın kurucu aktörlerinden biri hâline getirebilir.
 

Prof. Dr. Mahmut Can Yağmurdur MD

Genel Cerrahi ve Cerrahi Onkoloji Uzmanı · 14 Temmuz 2026