81.BM Genel Kurulu Başkanı, güven, yapay zekâ ve Rohingya krizinden çıkarılan dersler hakkında konuştu.

BM Haberleri: Birleşmiş Milletler Genel Kurulu'nun 81. oturumunun Başkanı Halilur Rahman.

Halilur Rahman, 35 yıldır çeşitli görevlerde hizmet verdiği BM Genel Kurulu'nun 81. oturumunun başkanlığını, kendisinin de "güven krizi" olarak nitelendirdiği bir ortamda üstlendi.

Bangladeş'in en üst düzey diplomatı ve mevcut dışişleri bakanı, bir yıllık başkanlık dönemini tek bir hedef üzerine kurdu: güveni yeniden tesis etmek. 

Bu, sık sık geri döndüğü bir tema; kökenini BM'nin 1945'teki kuruluşunun iyimserliğine ve üye devletlerin o zamanki beklentileri ile örgütün o zamandan beri sundukları arasındaki farka dayandırıyor.

Birleşmiş Milletler takviminin en yoğun haftası ve dünyanın herhangi bir yerinde tek bir yerde toplanan en büyük dünya liderleri topluluğu olan Yüksek Düzeyli Hafta başlarken, Sayın Rahman, BM Haberleri ile 18 Eylül 2026 tarihinde bir araya gelerek "çok ihtiyaç duyulan bir dönüşümün" aslında nasıl görüneceğini, yapay zekanın BM'nin daha önce karşılaştığı hiçbir şeye benzemeyen bir sınav oluşturduğuna neden inandığını ve Rohingya kriziyle ilgili çalışmalarından edindiği dersleri bu göreve nasıl taşıdığını anlattı.

Ayrıca, meclisin kilitlenmiş bir Güvenlik Konseyi'ne kıyasla etkisiz olduğunu savunan eleştirmenlere de değindi ve Bangladeş'in önceki meclis başkanlığı döneminde kendi dışişleri bakanına hizmet ettikten kırk yıldan fazla bir süre sonra, kendisini meclise bizzat başkanlık etmeye geri getiren anı değerlendirdi.

BM Fotoğrafı-Eskinder Debebe; Genel Sekreteri António Guterres (solda) ve eski Genel Kurul Başkanı Annalena Baerbock (Alman vatandaşı, sağda), Khalilur Rahman'la birlikte 81. Genel Kurul Toplantısına başkanlık etmek üzere tokmağı alırken.

BM Haberleri: Yüksek Düzeyli Görüşmeler Haftası başladı. Beklentileriniz neler ve dünya liderlerinin bu haftadan ne gibi dersler çıkarmasını umuyorsunuz? 

Halilur Rahman: Yüksek Düzeyli Hafta (18-28 Eylül 2026), Birleşmiş Milletlerin bir araya getirme gücünün en güçlü tezahürüdür. Bu, toplumlarımızı yönetenlerden doğrudan bilgi alma fırsatı sunar; dünyayı, bölgelerini, kendi ülkelerini nasıl gördüklerini ve BM'den ne beklediklerini öğrenme imkânı sağlar. 

En yakından takip ettiğim konulardan biri, örgütteki güveni yeniden tesis etme konusunda ne diyecekleri. Bu, başkanlığımın en önemli noktası. Bunu kendime tema edindim ve bu gündemdeki çalışmalarım için onların görüşlerinden rehber olarak yararlanmak istiyorum.

BM Haberleri: Güveni yeniden tesis etmek, başkanlığınızın merkezinde yer alıyor. Bu pratikte nasıl görünecek ve başarılı olup olmadığınızı nasıl anlayacaksınız? 

Halilur Rahman: Bu örgütün kurulduğu 1945 yılına geri dönelim. O yıl Yalta'da Başkan Roosevelt, Stalin ve Churchill yaklaşık sekiz gün boyunca bir araya geldiler. Savaşı sona erdirme düzenlemelerinin yanı sıra, temel amacı iki dünya savaşında gördüğümüz çatışmaların tekrarını önlemek olan bir dünya örgütü kurma fikrini ortaya attılar. 

Birleşmiş Milletler San Francisco'da resmen kurulduğunda, delegasyonlar ayakta alkışlayarak bir süre daha ayakta kaldılar. Bu, BM'nin barış getirebileceği umudunu temsil ediyordu.  

Ve şunu söylemekten mutluluk duyuyorum ki, aradan geçen seksen yılda büyük ölçekli bir küresel çatışmadan kaçındık. O zamanlar masada olmayan ülkeler sömürge yönetiminden kurtuldular ve BM içinde sağlam bir kalkınma sütunu inşa ettiler.  

Ancak aynı zamanda birçok çatışmayı önleyemedik ve kalkınma konusunda ilerleme genellikle yavaş oldu. Güvenlik Konseyi'nin daha tutarlı bir şekilde çalışmasını ve beklendiği gibi sonuç vermesini sağlamak için çok çalışmalıyız. 

Her iki sütun da karşılanmamış büyük beklentiler içeriyor ve bu da hayal kırıklığına yol açıyor; BM'nin insanların ondan beklediği şeyleri yapmadığı hissi oluşuyor. Bu da güvenin azalmasına neden oldu.  

Üçüncü temel direğimiz olan insan haklarından da bahsetmeliyim: Toplam harcamalarımızın sadece yüzde dördünü buna ayırıyoruz. Büyük adımlar attık, ancak yapılacak çok şey var. 

Kuruluşun ilk yıllarındaki güveni yeniden tesis etmek için üç temel sütun üzerinde de çok çalışmalıyız. Bu büyük bir zorluk ve tüm üye devletlerin ve paydaşların birlikte çalışmasını gerektirecek. 

BM Haberleri: 1945 yılı olmadığını ve dünyanın değiştiğini söylediniz. İşaret edebileceğiniz somut bir değişiklik nedir? 

Halilur Rahman: Yapay Zekâ [YZ]. İnsan çabalarının büyük bir hızlandırıcısı olabilir, ancak bazı önemli isimlerin kıyamet kehanetlerine inanacak olursanız, insanlık için ciddi tehlikeler de oluşturabilir. 

İnovasyonu yavaşlatacak hiçbir şey yapmamalıyız; inovasyon devam etmeli. Ancak, bu inovasyonun insanlığa hizmet etmesi ve ona karşı çalışmaması için koruyucu önlemler almamız hayati önem taşıyor. 

Bu, yalnızca hükümetlerin değil, teknolojinin geliştirilmesinde ve kullanımında fiilen yer alan herkesin görevidir. Yapay zekanın insanlığa gerçekten hizmet etmesi için güvenli bir yol bulabilmemiz için, bu toplulukların tümünün önümüzdeki tartışmalara ve kararlara dahil olması gerekiyor. 

BM Haberleri: Eleştirmenler, Genel Kurul kararlarının ahlaki ağırlık taşıdığını ancak yaptırım gücünün olmadığını ve gerçek gücün hâlâ kilitlenmiş bir Güvenlik Konseyi'nde olduğunu söylüyor. Buna ne diyorsunuz? 

Halilur Rahman: Eğer bu meclis işe yaramaz olsaydı, üst düzey bir hafta olmazdı ve devlet başkanları gelmezdi. Mutlaka bir faydası olmalı. Benim gördüğüm şey, tüm dünyayı temsil eden bir organın muazzam bir araya getirme gücü; benzeri olmayan bir yer. 

Diplomasi her zaman açık bir şekilde yapılmaz. Meclis, hükümet başkanlarına ve devlet başkanlarına ciddi konuları birlikte tartışmak ve çözüm yolları bulmak için güvenli bir ortam sağlar. Ayrıca, toplumlarımızı yönetenlerden doğrudan bilgi almanın yetkili bir yoludur.  

İnanıyorum ki, meclis uluslararası toplumun çalışmalarına normlar belirleme ve genel yön verme konusunda önemli bir rol oynamaya devam edecektir. 

BM Haberleri: Rohingya krizinde doğrudan çalıştınız. Başkanlık görevine hangi dersleri taşıyorsunuz? 

Halilur Rahman: Bu, çok ciddi bir insanlık krizi; saldırıya uğrayan, evleri bombalanan, köyleri yakılan, kendi yurttaşları tarafından kovulan bir halk. Hamile annelerin karınları kesiliyor ve ceninler ateşe atılıyor. 

Ama aynı zamanda onların dirençlerini, hayatta kalma yeteneklerini ve eve dönme özlemlerini de gördüm. Genel Sekreter geçen yıl Cox's Bazar'ı ziyaret ettiğinde, 100.000'den fazla mülteci Ramazan akşamı onunla kahvaltı etmek için bir araya geldi ve her birinin elinde "Eve dönmek istiyoruz" yazılı bir pankart vardı. 

Bu olaydan çıkardığım ders şu: Şiddet hiçbir sorunu çözmez. Sadece erteler ve daha da kötüleştirir. Bu sorunları ancak konuşmalar ve müzakereler yoluyla, ancak bir araya gelerek çözebiliriz. 

Bu yüzden meclisin bu kadar değerli olduğunu düşünüyorum; en üst düzeydeki insanların güvenli bir ortamda bir araya gelip en iyi çözüm yolunu belirledikleri bir yer. 

BM Haberleri: Başkanlığınızın son gününe doğru ilerlerken, geriye dönüp baktığınızda gurur duyacağınız şeyler neler olurdu? 

Halilur Rahman: Bugün ekibime söylediğim şey şu: Bugüne bakmıyorum. Ben, görevi halefime devredeceğim güne bakıyorum. Eğer üye devletlerin örgütün gerekli reformları konusunda anlaşmalarına, mali açıdan istikrarlı kalmasına ve yerel düzeyde hizmet sunumunu hızlandırmaya yardımcı olabilirsem – eğer bunlardan herhangi birinde ilerleme kaydedersem – görevi memnuniyetle halefime devredeceğim.

Bekir Metin

Genel Yayın Yönetmeni; Küresel Sağlık Yönetişimi ve Diplomasi Lideri | D.S.Ö Türkiye Ülke Ofisi Başkanı (Eski) | Baş Editör |teksaglik.org (Tek Sağlık) Kurucusu · 19 Eylül 2026