Yerli halkların, çatışma dönemlerinde bile sağlık hizmetlerine erişiminin sağlanması, 21 Nisan 2026 Pazartesi günü New York'taki Birleşmiş Milletler Genel Merkezi'nde açılan önemli bir toplantının ana teması oldu.
Birleşmiş Milletler Yerli Halklar Daimî Forumu'nun (UNPFII) son oturumuna 1000'den fazla katılımcının gelmesi bekleniyor. Bu platform, son 25 yıldır yerli halkların sorunlarını uluslararası tartışmaların merkezine yerleştiriyor.
Birleşmiş Milletler Genel Sekreteri António Guterres açılış töreninde yaptığı konuşmada, “Amazon’dan Avustralya'ya, Afrika'dan Kuzey Kutbu'na kadar sizler doğanın büyük koruyucuları, biyolojik çeşitliliğin korunması konusunda yaşayan bir kütüphane ve iklim eyleminin savunucularısınız " dedi.
Sağlık eşitsizlikleri devam ediyor.
Çoğu geleneksel kıyafetler giyen delegeler, Genel Kurul Salonu'nda bir araya geldi ve Kanada'dan bir İnuit lideri olan Aluki Kotierk, alkışlarla forumun başkanlığına yeniden seçildi.
Yerli halklar küresel nüfusun yüzde altısını oluşturmasına rağmen, aşırı yoksulluk içinde yaşayanların neredeyse yüzde 19'unu oluşturuyorlar. Topluluklar hâlâ ayrımcılık, ötekileştirme ve dışlanmayla karşı karşıya kalıyor ve konuşmacı, karşılaştıkları sağlık eşitsizliklerine dikkat çekti.
Dünyanın neresinde yaşarlarsa yaşasınlar, yerli halkların daha kısa yaşam beklentisi, kronik hastalıklara yakalanma olasılığının artması ve endişe verici intihar oranlarıyla karşı karşıya olduğunu söyledi.
"Yerli halkların topraklarının, bölgelerinin ve sularının tahribi, bu kötü sağlık sonuçlarına doğrudan katkıda bulunuyor," diye ekledi ve toplulukların cıva kirliliği ve iklim değişikliğinin etkileri gibi sorunlar bildirdiğini belirtti.
Birbirine bağlı ve ayrılmaz
Kanada'dan İnuit lideri Bayan Kotierk, Yerli Halklar için "sağlık ve esenliğin sadece fiziksel ve zihinsel sağlıkla sınırlı olmadığını, kültürümüzle, maneviyatımızla, dillerimizle, topraklarımızla ve çevremizle iç içe geçtiğini" açıkladı.
Ona göre, sağlık sistemleri ve sağlık hakkındaki anlayış, "bu karşılıklı bağlantıyı kabul etmek ve Yerli Halkların sağlığa yönelik bütüncül, kendi kendini belirleyen yaklaşımlarını dahil etmek için sömürgecilikten arındırılmalıdır."
Genel Sekreter, haklarının toprakları, suları, dilleri, kültürleri ve ekosistemlerinden ayrılamaz olduğunu vurgulayarak, birine zarar verildiğinde herkesin etkilendiğini belirtti.
"Bu durum özellikle çatışma ortamında geçerlidir; atalarından kalma topraklardan yerinden edilme, geçim kaynaklarının kaybı, gıda güvensizliği, kutsal alanların tahrip edilmesi ve kültürel geleneklerin bozulması sağlığı riske atabilir," dedi.
'Ahlaki bir başarısızlık'
BM Genel Kurul Başkanı Annalena Baerbock, toprak kaybı, yerinden edilme ve marjinalleşmenin, toplulukların daha yüksek oranlarda hastalık, yetersiz beslenme ve önlenebilir hastalıklardan muzdarip olmasına ve yaşam beklentisinin 20 yıla kadar kısalmasına neden olduğunu belirtti.
" Yerli kadınlar, orantısız derecede yüksek anne ve bebek ölüm oranları da dahil olmak üzere, özellikle ciddi risklerle karşı karşıya kalıyorlar" dedi.
“Bu sadece ahlaki bir başarısızlık değil. Bu bir kalkınma başarısızlığı. Yerli halkların sağlığı ve refahı, Sürdürülebilir Kalkınma Hedeflerine doğru ilerlememizin bir ölçüsü ve bu hedeflere ulaşmanın bir koşuludur” dedi.
Verilen sözlere sadık kalın, katılımı teşvik edin.
BM Genel Sekreteri, Yerli Halkları "binlerce yıldır insanlığı ayakta tutan kültürlerin, bilginin ve yaşam biçimlerinin taşıyıcıları" olarak kabul etti.
Küresel karar alma süreçlerine katılımlarının hiç bu kadar kritik olmadığını vurgulayan yetkili, eylem için dört öncelikli madde belirledi; bunlardan ilki, Üye Devletleri BM Yerli Halkların Haklarına İlişkin Bildirgesi kapsamındaki taahhütlerine uymaya çağırmaktı.
Bu arada, BM sistemi ve üye devletler, yeterli ve sürdürülebilir finansmanla desteklenen, yerli halkların her düzeyde tam, anlamlı ve doğrudan katılımını sağlamalıdır.
Dünyanın her yerindeki toplumlara, yerli halkları, liderlerini ve insan hakları savunucularını korumak ve karşı karşıya kaldıkları şiddet ve riskleri ele almak için acil ve somut adımlar atmaları çağrısında bulundu.
Eylem alanındaki son nokta ise, yerli kadınların ve kız çocuklarının hayatlarını etkileyen kararlara anlamlı bir şekilde katılabilmelerini sağlamaktır; zira "onların bilgisi, liderliği ve bakış açıları ilerlemenin yolunu şekillendirmelidir."
Tartışma forumu
Birleşmiş Milletler Yerli Halklar Daimi Forumu (UNPFII), Temmuz 2000'de Birleşmiş Milletler Ekonomik ve Sosyal Konseyi'ne (ECOSOC) üst düzey bir danışma organı olarak kurulmuştur.
Bu kurumun görev alanı altı alanı kapsamaktadır: ekonomik ve sosyal kalkınma, kültür, çevre, eğitim, sağlık ve insan hakları.
25. oturum 20 Nisan- 1 Mayıs 2026 tarihleri arasında gerçekleşecek ve Sürdürülebilir Kalkınma için 2030 Gündemi konuları dahil olmak üzere bir dizi önemli konuyu ele alacaktır.
Kaynakça
BM Haberleri, New York, 22 Nisan 2026
