2026 Dünya Sağlık Günü'nde, küresel liderler Fransa'da dönüm noktası niteliğindeki "Tek Sağlık Zirvesi " nde bir araya geldi. Dünya Sağlık Örgütü (DSÖ) ve ortakları, insanları, hayvanları ve gezegeni gelecekteki sağlık krizlerinden daha iyi korumak için yeni bir somut eylem dalgası açıkladı. (Foto: Laurent Cipriani, Üst Düzey Tek Sağlık Zirvesi, Lyon, Fransa, 7 Nisan 2026)
Fransa'nın ev sahipliğinde 5-7 Nisan 2026 tarihleri arasında Lyon’da düzenlenen Zirve, insan sağlığı, hayvan sağlığı ve çevrenin derinlemesine bağlantılı olduğunu kabul eden Tek Sağlık yaklaşımını gerçek dünyada eyleme dönüştürme yolunda önemli bir adım olarak değerlendiriliyor. Bu yılki Dünya Sağlık Günü teması olan "Sağlık için birlikte. Bilimin yanındayız", duyuruların tonunu belirledi.
Aciliyetin boyutu daha açık olamazdı. İklim değişikliği, çevresel bozulma, güvensiz gıda, su kirliliği, biyolojik çeşitlilik kaybı ve sağlık hizmetlerine eşitsiz erişim, bugün dünyanın karşı karşıya olduğu en acil sorunlar arasında yer alıyor. İnsanlarda bilinen bulaşıcı hastalıkların yaklaşık %60'ı hayvanlardan kaynaklanmaktadır ve ortaya çıkan bulaşıcı hastalıkların yaklaşık %75'i zoonotiktir. Sadece COVID-19 pandemisi bile 2020-2021 yıllarında küresel olarak tahmini 15 milyon ölüme ve trilyonlarca dolarlık ekonomik kayba neden oldu.
Bir sonraki krizi başlamadan önlemek için DSÖ ve küresel ortakları, riskleri daha erken tespit etmek ve daha hızlı müdahale etmek amacıyla sağlık, tarım, çevre ve bilim alanlarındaki uzmanları bir araya getiren Tek Sağlık yaklaşımını güçlendiriyor.
Dünya Sağlık Örgütü Genel Direktörü Dr. Tedros Adhanom Ghebreyesus, "İnsanların, hayvanların ve paylaştığımız çevrenin sağlığı ayrılmaz bir şekilde iç içe geçmiş durumda ve üçünü de korumadan birini koruyamayız" dedi. "Tek Sağlık yaklaşımı, tehditleri daha etkili bir şekilde önlemek ve bunlara yanıt vermek için farklı alanlardaki ve sektörlerdeki uzmanlığı bir araya getiriyor. DSÖ, bu Zirveye ev sahipliği yaptığı için Fransa'ya teşekkür ediyor ve ortaklarımız ve ülkelerle birlikte taahhütleri eyleme dönüştürmek ve insanlar, hayvanlar ve gezegenimiz için küresel ilerlemeyi hızlandırmak için çalışmaya devam etme konusunda kararlıyız."
Tek Sağlık Zirvesi'ne ev sahipliği yapan Fransa, Tek Sağlık yaklaşımını ilerletme, uluslararası iş birliğini, küresel bilimsel ortaklıkları destekleme ve pratik çözümleri harekete geçirme konusundaki liderliğini ve kararlılığını yeniden teyit etti.
Fransa Cumhurbaşkanı Emmanuel Macron, “Tek Sağlık sadece sağlığı korumakla ilgili değil, insan, hayvan ve çevre refahının birbirinden ayrılamaz olduğu tek bir sistem olarak yaşadığımızı kabul etmekle ilgilidir” dedi. “Fransa, bir sonraki krizi başlamadan önce önlemek için Dünya Sağlık Örgütü ve küresel ortaklarımızla birlikte çalışarak Tek Sağlık'ı hedef olmaktan uygulamaya geçirmeye kararlıdır. Eylemlerimize bilim rehberlik etmeli ve iş birliği gücümüz olmalıdır.”
Devlet başkanlarını, bakanları, uzmanları ve politika yapıcıları bir araya getiren Zirve, koordineli çabaların uluslararası diyaloğu nasıl güçlendirdiğini ve kamu ve özel sektör ortaklarını ortak bir amaç için nasıl harekete geçirdiğini vurguladı. Zirvenin sonuçları, insan, hayvan ve ekosistem arayüzündeki sağlık tehditlerine karşı hazırlık ve koordineli müdahaleler konusunda devam eden uluslararası tartışmalara (G7 dahil) ışık tutacaktır.
DSÖ, Tek Sağlık yaklaşımına ilişkin dört önemli eylem planını duyurdu.
Dünya Sağlık Örgütü (WHO), küresel ortaklarıyla güçlerini birleştirerek aşağıdaki somut eylemleri belirlemiştir:
1. Tek Sağlık konusunda yeni bir küresel kurumlar ağı
DSÖ, Tek Sağlık Ortak Eylem Planı'nın hedeflerini gerçekleştirmek için yeni bir Küresel Tek Sağlık Kurumları Ağı kurmayı planlıyor ve Dörtlü İttifak ortaklarını bu ağa katılmaya davet edecek.
Bu yeni girişim, çok disiplinli uzmanlığı harekete geçirmek ve ülkelere daha güçlü, daha koordineli destek sağlamak üzere tasarlanmıştır. Küresel kılavuzların pratik araçlara ve saha desteğine dönüştürülmesini geliştirecek, DSÖ Akademisi ve diğer ilgili kurumlar aracılığıyla eğitimi ve akran öğrenimini güçlendirecek ve Tek Sağlık uygulamasının daha net, ülkeye odaklı bir uygulama modeli oluşturacaktır.
2. Küresel eylemlere rehberlik edecek daha güçlü bilimsel temeller
DSÖ ve Dörtlü Ortaklar, dünyanın önde gelen Tek Sağlık bilimsel danışma organı olan Tek Sağlık Yüksek Düzey Uzmanlar Paneli (OHHLEP)’nin görev süresinin uzatıldığını ve genişletildiğini duyurdu. Görev süresi artık 2027 yılına kadar devam edecek ve 2027-2029 yılları için yeni bir aşama planlanarak üç öncelikli alanda rolü güçlendirilecek: küresel araştırma gündeminin şekillendirilmesi, Tek Sağlık Ortak Eylem Planı'nın desteklenmesi ve bilim ve kanıta dayalı yüksek düzey savunuculuk faaliyetlerinin yürütülmesi.
3. Kuduzun 2030 yılına kadar ortadan kaldırılması için yeni bir girişim
Dünya Sağlık Örgütü (WHO), Dünya Hayvan Sağlığı Örgütü ve Pasteur Enstitüsü, her yıl yaklaşık 60.000 kişinin ölümüne neden olan ve çoğu çocuk olan kuduz kaynaklı insan ölümlerini 2030 yılına kadar ortadan kaldırmak için yenilenmiş bir küresel girişim başlattı. Endemik ülkelerin öncülüğünde yürütülen bu girişim, kuduzun ortadan kaldırılmasını daha geniş kapsamlı Tek Sağlık gözetim ve hazırlık sistemlerini güçlendirmek için bir model olarak kullanarak, siyasi taahhüdü ve topluluk temelli gözetim ve araştırmayı geliştirecek ve güçlendirecektir.
4. Kuş gribi tehditleriyle mücadele için birleşik bir strateji
DSÖ ve Dörtlü Ortaklar, kuş gribi konusunda yeni bir Stratejik İşbirliği Çerçevesi sundu. Bu çerçeve, gözetim, risk değerlendirmesi, hazırlık ve müdahale konularında koordinasyonu güçlendirerek, ülkelerin parçalı eylemlerden birleşik bir Tek Sağlık stratejisine geçmelerine yardımcı oluyor ve kuş gribinin halk sağlığı, gıda güvenliği, geçim kaynakları ve biyolojik çeşitlilik üzerindeki daha geniş etkilerini ele alıyor.
DSÖ, küresel Tek Sağlık koordinasyonuna öncülük edecek.
DSÖ ayrıca Dörtlü işbirliğinin Başkanlığını da üstlenerek, FAO, WOAH ve UNEP ile birlikte koordineli küresel eylem için daha güçlü bir liderlik rolü üstleniyor. DSÖ'nün Başkanlığı altında, Dörtlü ortaklık, ülke düzeyinde ölçülebilir etki yaratmaya, yönetişimi kolaylaştırmaya ve yüksek etkili öncelikler etrafında çabaları uyumlu hale getirmeye öncelik verirken, savunuculuk, norm belirleme ve kanıt üretmeyi daha da güçlendirecektir.
İşbirliği Merkezleri Küresel Forumu açıldı
Zirveyle eş zamanlı olarak, DSÖ, 7-9 Nisan 2026 tarihleri arasında gerçekleştirilen ilk Küresel DSÖ İşbirliği Merkezleri (KK) Forumu'nu başlattı. Forum, Fransa Sağlık Bakanı'nın yanı sıra Almanya, Endonezya ve Güney Afrika'dan bakanlar ve 80'den fazla ülkeden 800'den fazla DSÖ İşbirliği Merkezi'nin üst düzey temsilcilerini bir araya getirdi.
Küresel Forum, bilimsel yeniliği, veri paylaşımını, koordineli araştırmayı ve kapasite geliştirmeyi hızlandırmak amacıyla, dünya çapındaki önde gelen akademik ve araştırma kurumları arasında işbirliğini derinleştirmek için ileriye dönük bir platform görevi görecektir.
Hem Tek Sağlık Zirvesi hem de DSÖ İşbirliği Merkezleri Küresel Forumu net bir mesaj veriyor: günümüzün karmaşık sağlık sorunlarıyla mücadele, daha güçlü çok taraflı işbirliği, bilime daha fazla yatırım ve Tek Sağlık yaklaşımını küresel ve yerel düzeylerde somut eylemlere dönüştürmek için sürdürülen çabalar gerektiriyor.
Kaynakça
DSÖ Basın Bülteni Lyon/Cenevre, 7 Nisan 2026
