2026 yılının 30 Mart “Uluslararası Sıfır Atık Günü”nün odak noktası gıda – ne yediğimiz, neyi israf ettiğimiz ve daha döngüsel bir geleceğe nasıl geçebileceğimiz.
Dünya, inanılmaz boyutlarda gıda israfı yapıyor. Her yıl yaklaşık 1 milyar ton yenilebilir gıdayı çöpe atıyoruz; bu, tüketicilerin kullanımına sunulan tüm gıdanın neredeyse beşte birine denk geliyor. Bu durum hem insanları hem de çevreyi etkiliyor.
Gıda israfının yaklaşık yüzde 60'ı ev düzeyinde gerçekleşiyor. Geri kalanı ise çoğunlukla gıda hizmeti ve perakende sektöründen kaynaklanıyor ve bu durum üretim, dağıtım ve tüketim de dahil olmak üzere verimsiz gıda sistemlerinin bir sonucu. Bu sorunun üstesinden gelmek, bu sistemlerin yeniden tasarlanmasını, verimlilik, dayanıklılık ve sürdürülebilirliğe dayalı daha sürdürülebilir, döngüsel bir yaklaşıma geçişi gerektiriyor.
Bu geçişin başarılı olması için hepimizin üzerine düşen bir rol var.
Hükümetler şunları yapabilir:
- İklim ve biyoçeşitlilik planları ile döngüsel ekonomi, atık, gıda sistemleri, tarım ve kentsel kalkınmaya ilişkin ulusal politikalar aracılığıyla gıda israfının önlenmesini ilerletmek ve ölçüm ve izlemeyi teşvik etmek.
- Kamu-özel sektör ortaklıklarını güçlendirmek.
- Gıda İsrafı Çözümü' ne katılarak liderlik göstermek ve harekete geçmek.
İşletmeler şunları yapabilir:
- Ölçülebilir gıda israfı azaltma hedefleri belirleyin ve bunları mevcut sürdürülebilirlik taahhütlerinize entegre edin.
- Döngüsel gıda sistemlerine geçiş için yenilik yapın ve tedarik zincirlerinde verimliliği artırın.
- Gıda İsrafı Atılımı' na katılarak çözümlerinizi yaygınlaştırın ve ilerlemeyi paylaşın.
Tüketiciler şunları yapabilir:
- İsrafı azaltmak ve kaynakları korumak için yiyecekleri bilinçli bir şekilde planlayın, satın alın, saklayın ve hazırlayın.
- Gıda geri kazanımı, yeniden dağıtımı ve kompostlama girişimlerini destekleyin.
- Günlük yaşamınızda eyleme geçerek gıda israfını toplumsal olarak kabul edilemez hale getirmeye yardımcı olun.
Hepimiz birlikte çalıştığımızda sıfır atık bir gelecek mümkün. Düşünceli tüketerek, fazla gıdaları geri kazanarak ve döngüsel gıda sistemleri kurmak için çalışarak üzerinize düşeni yapın. Gıdalarımızın israf edilmemesi, değer görmesi sağlansın.
Arka plan
Birleşmiş Milletler Genel Kurulu, 14 Aralık 2022'de yetmiş yedinci oturumunda, 30 Mart'ı her yıl kutlanacak Uluslararası Sıfır Atık Günü ilan eden bir karar kabul etti. Türkiye, diğer 105 ülkeyle birlikte, BM Çevre Meclisi'nin "Plastik kirliliğine son: uluslararası düzeyde yasal olarak bağlayıcı bir araca doğru "kararı gibi kirliliğe odaklanan diğer üst düzey kararların ardından bu kararı sundu.
Birleşmiş Milletler Çevre Programı (UNEP) ve Birleşmiş Milletler İnsan Yerleşimleri Programı (UN-Habitat), Uluslararası Sıfır Atık Günü'nün kutlanmasını ortaklaşa kolaylaştırmaktadır.
Bu kampanya kapsamında, Üye Devletler, Birleşmiş Milletler sistemi kuruluşları, sivil toplum, özel sektör, akademi, kadınlar, gençler ve diğer paydaşlar, ulusal, alt ulusal, bölgesel ve yerel sıfır atık girişimleri ve bunların sürdürülebilir kalkınmaya katkıları konusunda farkındalığı artırmayı amaçlayan faaliyetlere katılmaya davet edilmektedir.
Bu uluslararası gün aracılığıyla sıfır atık girişimlerini teşvik etmek, Sürdürülebilir Kalkınma Hedefi 11 ve Sürdürülebilir Kalkınma Hedefi 12 de dahil olmak üzere, 2030 Sürdürülebilir Kalkınma Gündemi' ndeki tüm hedeflere ve amaçlara ulaşılmasına yardımcı olabilir. Bu hedefler, gıda kaybı ve israfı, doğal kaynak çıkarımı ve elektronik atık dahil olmak üzere her türlü atığı ele almaktadır.
Kaynakça
Kaynak: Birleşmiş Milletler Uluslararası Sıfır Atık Günü, 30 Mart 2026
