TEK SAĞLIK Perspektifinde Halk Sağlığı ve Sağlık Diplomasisi

Küresel Dönüşüm, Türkiye Perspektifi ve Toplumsal Farkındalık İçin Stratejik Bir Yaklaşım

1. Giriş

21. yüzyıl, küresel sağlık sistemlerinin yalnızca hastalıklarla değil; aynı zamanda iklim değişikliği, çevresel bozulma, biyolojik çeşitlilik kaybı, gıda güvenliği sorunları, göç hareketleri ve jeopolitik krizlerle de mücadele etmek zorunda kaldığı yeni bir dönemi ifade etmektedir. Özellikle COVID-19 pandemisi, insan sağlığının hayvan sağlığı ve çevresel sistemlerden bağımsız düşünülemeyeceğini açık biçimde ortaya koymuştur. Bu süreçte “Tek Sağlık (One Health)” yaklaşımı, küresel sağlık politikalarının merkezinde yer almaya başlamıştır.

Tek Sağlık yaklaşımı; insan, hayvan, bitki ve ekosistem sağlığını birlikte ele alan disiplinlerarası ve çok sektörlü bir iş birliği modeli olarak tanımlanmaktadır. Dünya Sağlık Örgütü (WHO), Tek Sağlık’ı “insanların, hayvanların ve ekosistemlerin sağlığını sürdürülebilir biçimde optimize etmeyi amaçlayan bütüncül yaklaşım” şeklinde tanımlamaktadır.

Bu yaklaşımın önem kazanmasında özellikle:

• Zoonotik hastalıkların artışı,
• Antimikrobiyal direnç (AMR),
• İklim değişikliği,
• Çevresel bozulma,
• Küreselleşme,
• Uluslararası insan ve hayvan hareketliliği

belirleyici olmuştur.

 Bugün yukarıda verilen küresel sağlık tehditlerinin meydana gelmesinin temelinde ekolojik (çevresel) ve antropojenik (insan kaynaklı) faktörlerin rolü büyüktür. Öyle ki son 50 yılda tanımlanan “yeniçıkan enfeksiyonların” %75’ten fazlasının “yeniçıkan zoonotik hastalık” (hayvanlardan bulaşan) enfeksiyon olmaları küresel bir sorun olarak kabul edilmektedir. Bu yeni durum, sağlık politikalarının yalnızca insan merkezli değil; insan–hayvan–çevre arayüzündeki karşılıklı etkileşimleri birlikte değerlendiren bütüncül sistemler üzerinden yürütülmesini zorunlu hale getirmiştir.

2. Tek Sağlık Yaklaşımının Tarihsel Gelişimi

Tek Sağlık yaklaşımının düşünsel temelleri 19. yüzyıla kadar uzanmaktadır. Alman patolog Rudolf Virchow, insan ve hayvan hastalıkları arasındaki ilişkiye dikkat çekmiş ve zoonoz kavramının bilimsel temellerini atan isimlerden biri olmuştur. Virchow’un öğrencisi Sir William Osler ise veterinerlik ve tıp alanlarının birlikte çalışması gerektiğini savunmuştur.

Modern anlamda Tek Sağlık yaklaşımının gelişimi ise veteriner epidemiyolog Calvin Schwabe’nin 20. yüzyılın ikinci yarısında geliştirdiği “One Medicine” kavramına dayanmaktadır. Schwabe, insan ve veteriner tıbbının birbirinden ayrı düşünülemeyeceğini savunmuştur.

2000’li yıllarla birlikte:

• SARS (Şiddetli Akut Solunum Sendromu)  
• Kuş Gribi (H5N1)
• Ebola
• MERS (Orta Doğu Solunum Sendromu)
• COVID-19

gibi küresel salgınlar Tek Sağlık yaklaşımının önemini daha görünür hale getirmiştir.

2008 yılında WHO, FAO, WOAH ve çeşitli uluslararası kuruluşların katkısıyla yayımlanan “One World, One Health” stratejik çerçevesi, Tek Sağlık yaklaşımının küresel ölçekte kurumsallaşmasında kritik dönüm noktalarından biri olmuştur.

2010 yılında WHO–FAO–WOAH arasında “Tripartite” iş birliği kurulmuş, 2022 yılında UNEP’in katılımıyla bu yapı “Quadripartite” haline dönüşmüştür. Böylece Tek Sağlık yaklaşımı: insan + hayvan + çevre sağlığını kapsayan küresel yönetişim modeline dönüşmüştür.

3. Tek Sağlık ve Halk Sağlığı

Tek Sağlık yaklaşımı, halk sağlığının kapsamını genişleterek sağlık sorunlarının yalnızca klinik boyutta değil; çevresel, ekonomik, sosyal ve ekolojik boyutlarıyla değerlendirilmesini sağlamaktadır.

Geleneksel halk sağlığı yaklaşımı:

• Bulaşıcı hastalık kontrolü,
• Sanitasyon,
• Aşılama,
• Epidemiyolojik izleme

gibi alanlara odaklanırken;

Tek Sağlık yaklaşımı bunlara ek olarak:

• Zoonotik hastalıklar,
• Ekosistem sağlığı,
• İklim değişikliği,
• Biyolojik çeşitlilik,
• Gıda güvenliği,
• Antimikrobiyal direnç

gibi başlıkları da halk sağlığı politikalarının merkezine yerleştirmektedir.

Özellikle COVID-19 pandemisi sonrasında: halk sağlığının yalnızca Sağlık Bakanlıklarının değil; tarım, çevre, enerji, eğitim ve dış politika alanlarının da ortak sorumluluğu olduğu anlaşılmıştır.

Bu süreç, halk sağlığının aynı zamanda bir:

• Güvenlik,
• Ekonomi,
• Çevre,
• Diplomasi

meselesi olduğunu göstermiştir.

4. Sağlık Diplomasisi ve Tek Sağlık

Küreselleşme ile birlikte sağlık, uluslararası ilişkiler ve dış politikanın önemli unsurlarından biri haline gelmiştir. “Sağlık Diplomasisi” kavramı, ülkelerin sağlık alanındaki iş birlikleri aracılığıyla uluslararası ilişkilerini geliştirmesi ve küresel sağlık sorunlarına ortak çözümler üretmesi olarak tanımlanmaktadır.

Tek Sağlık yaklaşımı ise sağlık diplomasisine yeni bir boyut kazandırmıştır. Çünkü:

• Pandemiler,
• Zoonotik Salgınlar,
• Antimikrobiyal Direnç (AMR),
• Çevresel Krizler

ulusal sınırları aşan küresel tehditlerdir.

Bu nedenle:

• WHO (Dünya Sağlık Örgütü),
• FAO (BM Gıda ve Tarım Örgütü),
• WOAH (Dünya Hayvan Hastalıkları Örgütü),
• UNEP (BM Çevre Programı)

gibi kuruluşlar arasında geliştirilen iş birlikleri, sağlık diplomasisinin en önemli örneklerinden biri olarak değerlendirilmektedir.

Özellikle Dünya Sağlık Asamblesi (WHA) kararları, One Health Joint Plan of Action (Tek Sağlık Ortak Eylem Planı 2022–2026) ve OHHLEP (Tek Sağlık Üst Düzey Uzmanlar Paneli) çalışmaları, Tek Sağlık yaklaşımının küresel sağlık diplomasisindeki kurumsal temellerini güçlendirmiştir.

5. Dünyada Tek Sağlık Yapılanmaları

Tek Sağlık yaklaşımı, özellikle 21. yüzyılda yaşanan küresel salgınlar, iklim değişikliği, biyolojik çeşitlilik kaybı ve antimikrobiyal direnç gibi çok boyutlu sağlık tehditleri nedeniyle yalnızca akademik bir yaklaşım olmaktan çıkmış; uluslararası kuruluşlar, devletler, üniversiteler, araştırma merkezleri, sivil toplum kuruluşları ve küresel platformlar tarafından desteklenen geniş ölçekli bir yönetişim modeline dönüşmüştür.

Bugün Tek Sağlık yaklaşımı:

• Sağlık Politikaları,
• Veterinerlik,
• Çevre Yönetimi,
• Gıda Güvenliği,
• İklim Politikaları,
• Biyogüvenlik,
• Sürdürülebilir Kalkınma

alanlarında küresel iş birliğinin temel çerçevelerinden biri olarak kabul edilmektedir.

5.1 Dünya Sağlık Örgütü (WHO)

World Health Organization (WHO), Tek Sağlık yaklaşımını küresel halk sağlığı perspektifiyle ele alan en önemli kurumlardan biridir.

WHO’nun Tek Sağlık yaklaşımı özellikle:

• Pandemi hazırlığı,
• Zoonotik hastalık kontrolü,
• Antimikrobiyal direnç,
• Küresel sağlık güvenliği

üzerine odaklanmaktadır.

WHO, 2010 yılında FAO ve WOAH ile birlikte “Tripartite” yapısını oluşturmuş, 2022 yılında UNEP’in de katılımıyla bu yapı “Quadripartite” haline dönüşmüştür.

WHO ayrıca:

• Dünya Sağlık Asamblesi kararları,
• Pandemi anlaşmaları,
• Küresel sağlık diplomasi süreçleri

üzerinden Tek Sağlık yaklaşımının uluslararası hukuk ve yönetişim sistemine entegre edilmesinde önemli rol oynamaktadır.

5.2 Gıda ve Tarım Örgütü (FAO)

Food and Agriculture Organization (FAO), Tek Sağlık yaklaşımını özellikle tarım-gıda sistemleri ve gıda güvenliği perspektifinden ele almaktadır.

FAO’ya göre: sağlıklı gıda sistemleri olmadan sürdürülebilir halk sağlığı mümkün değildir.

FAO’nun çalışmaları:

• Hayvan sağlığı,
• Bitki sağlığı,
• Gıda güvenliği,
• Sürdürülebilir tarım,
• Antimikrobiyal direnç (AMR),
• Zoonotik hastalıklar

alanlarında yoğunlaşmaktadır.

Özellikle:

• Avian Influenza (Kuş Gribi),
• Rift Valley Fever (Rift Vadisi Ateşi),
• Gıda kaynaklı salgınlar

konusunda FAO küresel kapasite geliştirme programları yürütmektedir.

5.3 Dünya Hayvan Sağlığı Örgütü (WOAH)

World Organisation for Animal Health (WOAH), Tek Sağlık yaklaşımının veterinerlik ve hayvan sağlığı boyutunun ana kurumsal aktörüdür.

WOAH’a göre: küresel sağlık güvenliği, güçlü veteriner sistemleri olmadan sağlanamaz.

Kuruluş özellikle:

• Zoonotik hastalık gözetimi,
• Veteriner hizmet kapasitesi,
• Biyogüvenlik,
• Yaban hayatı sağlığı,
• Hayvan refahı

alanlarında küresel standartlar oluşturmaktadır.

WOAH’ın geliştirdiği: WAHIS (World Animal Health Information System- Dünya Hayvan Sağlığı Bilgi Sistemi) hayvan hastalıklarının küresel düzeyde izlenmesini sağlayan önemli veri sistemlerinden biridir.

5.4 Birleşmiş Milletler Çevre Programı (UNEP)

United Nations Environment Programme (UNEP), Tek Sağlık yaklaşımına çevresel sürdürülebilirlik ve ekosistem perspektifini kazandıran temel küresel aktördür.

UNEP:

• İklim değişikliği,
• Biyolojik çeşitlilik kaybı,
• Çevresel bozulma,
• Habitat tahribatı

ile zoonotik hastalıklar arasında doğrudan ilişki bulunduğunu vurgulamaktadır.

UNEP’in Tek Sağlık yaklaşımına dahil olmasıyla birlikte: “Planetary Health (Gezegensel Sağlık)” yaklaşımı küresel sağlık literatüründe daha görünür hale gelmiştir.

5.5 CDC One Health Office

CDC (Hastalık Kontrol ve Korunma Merkezi) One Health Office, Amerika Birleşik Devletleri’nde Tek Sağlık yaklaşımını uygulayan en önemli yapılardan biridir.

CDC:

• Zoonotik hastalık gözetimi,
• Saha epidemiyolojisi,
• Pandemi hazırlığı,
• Veteriner halk sağlığı

alanlarında önemli çalışmalar yürütmektedir.

Özellikle:

• Ebola,
• COVID-19,
• Monkeypox (Maymun çiçeği),
• Avian Influenza (Kuş gribi)

gibi süreçlerde Tek Sağlık yaklaşımı CDC politikalarının merkezinde yer almıştır.

5.6 One Health Commission (Tek Sağlık Komisyonu)

"Tek Sağlık" terimi nispeten yeni olsa da kavram uzun zamandır hem ulusal hem de küresel olarak kabul görmüştür. 1800'lerden beri bilim insanları hayvanlar ve insanlar arasındaki hastalık süreçlerindeki benzerlikleri fark etmişlerdir, ancak insan ve hayvan tıbbı 20. yüzyıla kadar ayrı ayrı uygulanmıştır. Son yıllarda, önemli kişilerin ve hayati olayların desteğiyle, Tek Sağlık kavramı halk sağlığı ve hayvan sağlığı topluluklarında daha fazla tanınmaya başlamıştır.

One Health Commission, Tek Sağlık farkındalığını artırmak amacıyla kurulmuş uluslararası sivil toplum ve akademik yapılanmalardan biridir.

Komisyon:

• Eğitim,
• Akademik iş birliği,
• Farkındalık kampanyaları,
• Küresel ağ oluşturma

alanlarında faaliyet göstermektedir.

Ayrıca her yıl düzenlenen: “One Health Day-Tek Sağlık Günü” etkinlikleriyle dünya genelinde kamuoyu farkındalığı oluşturulmaktadır.

5.7 One Health Trust (Tek Sağlık Vakfı)

One Health Trust (OHT), gezegenimizin ve sakinlerinin sağlığını ve refahını iyileştirmek için araştırma ve paydaş katılımını kullanmaktadır. 15 yıldır OHT araştırmacıları, Covid-19, antimikrobiyal direnç, hastane enfeksiyonları, tüberküloz, sıtma, pandemiye hazırlık ve müdahale, aşılar, tıbbi oksijen kıtlığı ve bulaşıcı olmayan hastalıklar da dahil olmak üzere önemli küresel sağlık sorunlarına ilişkin hayati araştırmalar ve girişimler yürütmektedir. OHT'nin görev alanı, iklim değişikliği, biyolojik çeşitliliğin korunması, sağlığın sosyal belirleyicileri ve değişen insan diyetlerinin gezegen üzerindeki etkisiyle ilgili konuları da kapsamaktadır.  

One Health Trust (Tek Sağlık Vakfı), özellikle:

• Antimikrobiyal direnç,
• Küresel sağlık politikaları,
• Sağlık ekonomisi,
• Epidemiyolojik araştırmalar

üzerine çalışan önemli uluslararası araştırma kuruluşlarından biridir.

Kuruluş: bilimsel veri üretimi ile sağlık politikaları arasında köprü kurmayı hedeflemektedir.

5.8 Planetary Health Alliance (Gezegensel Sağlık İttifakı)

Planetary Health Alliance, insan sağlığının gezegenin ekolojik sınırlarıyla doğrudan ilişkili olduğunu savunan küresel akademik ağlardan biridir.

Bu yaklaşım:

• Tek Sağlık,
• Çevresel sürdürülebilirlik,
• İklim sağlığı

alanlarının birleşim noktasında yer almaktadır.

5.9 Üniversiteler ve Akademik Ağlar

Dünyanın birçok üniversitesinde Tek Sağlık:

• Lisansüstü program,
• Araştırma merkezi,
• Multidisipliner laboratuvar,
• Saha çalışması

olarak yürütülmektedir.

Öne çıkan ülkeler:

• ABD
• İngiltere
• Hollanda
• Kanada
• Almanya
• Avustralya

olmuştur.

Özellikle:

• Johns Hopkins Üniversitesi (A.B.D. Maryland Eyaleti Baltimore şehrinde 1876 yılında kurulan, ABD'nin ilk araştırma üniversitesi)
• Harvard Üniversitesi, (A. B. D. Massachusetts Eyaleti, Boston Cambridge şehri 1636 yılında kurulan okulu ABD'nin en eski ve prestijli köklü yükseköğrenim kurumu olarak bilinir) 
• UC Davis (Kaliforniya Üniversitesi A.B.D. Kaliforniya Eyaleti, Sacramento yakınlarındaki Davis şehrinde 1905 yılında tarım okulu olarak kurulan bir kamu araştırma üniversitesidir.
• London School of Hygiene & Tropical Medicine (Birleşik Krallık Londra Üniversitesi'ne bağlı, 1899 yılında kurulan halk sağlığı ve tropikal tıp alanlarında uzmanlaşmış bir kamu araştırma üniversitesidir.

gibi kurumlar Tek Sağlık çalışmalarında öne çıkmaktadır.

5.10 Küresel Tek Sağlık Hareketinin Değerlendirilmesi

Bugün Tek Sağlık yaklaşımı: yalnızca sağlık politikası değil; küresel yönetişim, sürdürülebilir kalkınma ve güvenlik yaklaşımı haline gelmiştir.

Ancak:

• Ülkeler arasında kapasite farklılıkları,
• Veri paylaşım sorunları,
• Finansman eksiklikleri,
• Disiplinler arası koordinasyon problemleri

halen önemli zorluklar oluşturmaktadır.

Buna rağmen: WHO, FAO, WOAH ve UNEP’in oluşturduğu Quadripartite yapı ile birlikte Tek Sağlık yaklaşımı, küresel sağlık sistemlerinin geleceğini şekillendiren temel paradigmalardan biri haline gelmiştir.

6. Türkiye’de Tek Sağlık Süreci

Türkiye’de Tek Sağlık yaklaşımı, dünyadaki gelişmelere paralel biçimde özellikle son yirmi yılda daha görünür hale gelmiş; zoonotik hastalıklar, antimikrobiyal direnç (AMR), gıda güvenliği, veteriner halk sağlığı ve çevresel riskler bağlamında çeşitli kurumsal ve akademik çalışmalar yürütülmeye başlanmıştır. Ancak bu çalışmalar henüz tam anlamıyla bütüncül ve kurumsallaşmış ulusal bir “Tek Sağlık Sistemi” ne dönüşmemiştir.

Bununla birlikte Türkiye:

• Coğrafi konumu,
• Biyolojik çeşitliliği,
• Yoğun insan ve hayvan hareketliliği,
• Göç yolları üzerinde bulunması,
• Tarım ve hayvancılık kapasitesi,
• Bölgesel sağlık diplomasisi potansiyeli

nedeniyle Tek Sağlık yaklaşımının stratejik önem taşıdığı ülkelerden biri olarak değerlendirilmektedir.

6.1 Türkiye’de Tek Sağlık Yaklaşımının Tarihsel Gelişimi

Türkiye’de Tek Sağlık yaklaşımının tarihsel gelişimi incelendiğinde, başlangıçta zoonotik hastalıklar ve veteriner halk sağlığı çerçevesinde yürütülen çalışmaların zamanla daha geniş bir “insan–hayvan–çevre sağlığı” perspektifine doğru evrildiği görülmektedir.

Özellikle:

• Kuduz,
• Bruselloz,
• Şarbon,
• Kırım Kongo Kanamalı Ateşi (KKKA),
• Kuş Gribi,
• Tüberküloz

gibi zoonotik hastalıklarla mücadele süreçleri, Türkiye’de Tek Sağlık yaklaşımının temelini oluşturan alanlar arasında yer almıştır.

Türkiye’de veteriner halk sağlığı çalışmaları Cumhuriyet’in ilk yıllarından itibaren sürdürülmüş olsa da “Tek Sağlık” kavramının doğrudan kullanılmaya başlanması özellikle 2000’li yıllardan sonra hız kazanmıştır.

6.2 Kuş Gribi ve COVID-19 Sürecinin Etkisi

2005–2006 yıllarında yaşanan Avian Influenza (Kuş Gribi) vakaları, insan ve hayvan sağlığı arasındaki ilişkinin önemini Türkiye’de daha görünür hale getirmiştir.

Bu süreçte:

• Sağlık Bakanlığı,
• Tarım ve Orman Bakanlığı,
• Üniversiteler,
• Veteriner Fakülteleri,
• Halk Sağlığı Uzmanları

arasında iş birliği mekanizmaları geliştirilmeye başlanmıştır.

COVID-19 pandemisi ise Tek Sağlık yaklaşımına yönelik farkındalığı önemli ölçüde artırmıştır. Pandemi sonrasında: zoonotik hastalıklar, biyogüvenlik, antimikrobiyal direnç, çevresel sağlık başlıkları kamuoyunda ve akademik çevrelerde daha fazla tartışılmaya başlanmıştır.

6.3 Türkiye’de Kurumsal Yapılar ve Resmî Çalışmalar

Türkiye’de Tek Sağlık yaklaşımı doğrudan tek bir çatı kurum altında yürütülmemektedir. Ancak çeşitli kurumlar bu alanda faaliyet göstermektedir.

Sağlık Bakanlığı

Sağlık Bakanlığı özellikle:

• Zoonotik hastalık gözetimi,
• Salgın yönetimi,
• Halk sağlığı çalışmaları,
• AMR ile mücadele

alanlarında faaliyet göstermektedir.

Türkiye Halk Sağlığı Genel Müdürlüğü bünyesinde zoonotik hastalıklarla ilgili çeşitli izleme ve koordinasyon çalışmaları yürütülmektedir.

Tarım ve Orman Bakanlığı

Tarım ve Orman Bakanlığı:

• Hayvan hastalıkları kontrolü,
• Veteriner hizmetleri,
• Biyogüvenlik,
• Gıda güvenliği

alanlarında Tek Sağlık yaklaşımının önemli paydaşlarından biridir.

Özellikle:

• Şap,
• Bruselloz,
• Kuş Gribi,
• Hayvan hareketleri kontrolü

konularında geniş saha çalışmaları yürütülmektedir.

Türkiye Zoonotik Hastalıklar Milli Komitesi

Türkiye’de zoonotik hastalıklarla mücadele amacıyla oluşturulan en önemli yapılardan biri: Türkiye Zoonotik Hastalıklar Milli Komitesi’dir.

Komite:

• İnsan ve hayvan sağlığı arasında koordinasyon,
• Zoonotik risklerin değerlendirilmesi,
• Politika geliştirme,
• Kurumlar arası işbirliği

amaçlarıyla faaliyet göstermektedir.

Ancak çeşitli akademik değerlendirmelerde: bu yapının daha etkin, bütçeli ve uygulama gücü yüksek hale getirilmesi gerektiği vurgulanmaktadır.

6.4 Üniversitelerde Tek Sağlık Çalışmaları

Son yıllarda Türkiye’de üniversitelerde Tek Sağlık yaklaşımına yönelik akademik çalışmaların arttığı görülmektedir.

Özellikle:

• Veteriner Fakülteleri,
• Tıp Fakülteleri,
• Halk Sağlığı Anabilim Dalları,
• Çevre Sağlığı Bölümleri

Tek Sağlık alanında ortak çalışmalar yürütmeye başlamıştır.

Akademik Etkinlikler

Türkiye’de:

• Tek Sağlık sempozyumları,
• Çalıştaylar,
• Multidisipliner toplantılar,
• Zoonotik hastalık kongreleri

giderek artmaktadır.

Örneğin: Samsun Ondokuz Mayıs Üniversitesi’nde düzenlenen “Dünya Tek Sağlık Sempozyumu” nda:

• Gıda güvenliği,
• Çevre sağlığı,
• Zoonotik hastalıklar,
• Antimikrobiyal direnç

başlıkları multidisipliner yaklaşımla ele alınmıştır.

Lisansüstü Eğitim Programları

Türkiye’de zoonotik hastalıklar ve Tek Sağlık alanında lisansüstü programların gelişmeye başladığı görülmektedir.

Örneğin: “Zoonotik Hastalıkların Kontrolü Tezli Yüksek Lisans Programı” gibi programlar, multidisipliner uzman yetiştirilmesi açısından önemli adımlar arasında değerlendirilmektedir.

6.5 Meslek Örgütleri ve Sivil Toplum Çalışmaları

Türkiye’de Tek Sağlık yaklaşımının gelişmesinde:

• Türk Tabipleri Birliği (TTB),
• Türk Veteriner Hekimleri Birliği (TVHB),
• Türk Mikrobiyoloji Cemiyeti,
• Çeşitli Akademik Dernekler

önemli rol oynamaktadır.

TTB – TVHB Ortak Deklarasyonu

Türk Tabipleri Birliği ile Türk Veteriner Hekimleri Birliği tarafından yayımlanan: “Tek Dünya Tek Sağlık” ortak deklarasyonu, Türkiye’de Tek Sağlık farkındalığının gelişiminde önemli dönüm noktalarından biri olmuştur.

Deklarasyonda:

• Bakanlıklar arası koordinasyon,
• Veteriner Halk Sağlığı yapılanması,
• Ortak veri tabanı,
• Disiplinler arası eğitim,
• Zoonotik hastalık araştırmaları

gibi öneriler yer almıştır.

Türk Mikrobiyoloji Cemiyeti Tek Sağlık Çalışma Grubu

Türk Mikrobiyoloji Cemiyeti bünyesinde oluşturulan: “Tek Sağlık Çalışma Grubu”, Türkiye’de multidisipliner Tek Sağlık çalışmalarının gelişimine katkı sunan önemli yapılardan biridir.

Grup:

• AMR,
• Zoonotik hastalıklar,
• Gıda güvenliği,
• Çevresel sağlık,
• Eğitim ve farkındalık

alanlarında faaliyet yürütmektedir.

6.6 Türkiye’de Karşılaşılan Temel Sorunlar

Türkiye’de Tek Sağlık yaklaşımının gelişimine rağmen halen önemli yapısal sorunlar bulunmaktadır.

Başlıca sorun alanları:

• Kurumsal koordinasyon eksikliği
• Ortak veri paylaşım sistemlerinin sınırlı olması
• Disiplinler arası çalışma kültürünün yeterince gelişmemesi
• Toplumsal farkındalığın düşük olması
• Medyada görünürlüğün sınırlı kalması
• Üniversiteler arası iş birliğinin yetersizliği
• Gençlik yapılanmalarının bulunmaması

Ayrıca: Tek Sağlık yaklaşımının kamuoyunda hâlen ağırlıklı olarak yalnızca veterinerlik veya zoonotik hastalık perspektifiyle algılanması da önemli bir iletişim sorunu oluşturmaktadır.

6.7 Türkiye İçin Stratejik Potansiyel

Tüm bu zorluklara rağmen Türkiye:

• Genç nüfusu,
• Güçlü sağlık altyapısı,
• Veterinerlik kapasitesi,
• Stratejik coğrafi konumu,
• Gelişen akademik yapısı

nedeniyle Tek Sağlık yaklaşımında bölgesel liderlik potansiyeline sahip ülkeler arasında değerlendirilebilir.

Özellikle: Avrupa + Orta Doğu + Orta Asya + Afrika arasındaki geçiş noktası olması nedeniyle Türkiye’nin:

• Zoonotik hastalık yönetimi,
• Sağlık diplomasisi,
• Biyogüvenlik,
• Bölgesel eğitim merkezi

olma kapasitesi bulunmaktadır.

Bekir Metin

Genel Yayın Yönetmeni · 9 Mayıs 2026