İklim Değişikliği Taraflar Konferansı, COP Toplantıları

COP nedir?

COP, İklim Değişikliği Taraflar Konferansı anlamına gelir ve genellikle iklime odaklanmış BM İklim Değişikliği Çerçeve Sözleşmesi’nin (UNFCCC) uluslararası toplantısını ifade eder.

197 ülkenin katılımıyla her yıl düzenlenen COP toplantısında, ülkelerin sera gazı azaltım hedefleri, uyum politikaları, iklim finansmanı, kayıp-zarar mekanizmaları ve karbon piyasalarının kuralları belirleniyor. Birleşmiş Milletler nezdinde düzenlenen "Taraflar Konferansı" nda (COP) "Taraflar" tanımı 1992 yılında ilk BM İklim Anlaşması’na imza atan ülkeleri ifade ediyor. COP, 1992 tarihli Birleşmiş Milletler İklim Değişikliği Çerçeve Sözleşmesi'nin (BMİDÇS) en üst karar organı olarak, küresel iklim kriziyle mücadele mekanizmalarının belirlenmesinde önemli bir rol oynuyor. Sözleşmeye taraf olan ülkeleri bir araya getiren bu zirvelerin ilki, 1995 yılında Almanya'nın Berlin kentinde düzenlendi.

Genellikle, her COP konferansı sonunda kamuoyuna açıklanan bağlayıcı bir bildiri veya anlaşma üzerinde mutabık kalınır. 

COP Hakkında 

COP'un temel görevlerinden biri, Taraflarca sunulan ulusal bildirimleri ve emisyon envanterlerini incelemektir. Bu bilgilere dayanarak, COP, Taraflarca alınan önlemlerin etkilerini ve Sözleşmenin nihai amacına ulaşmada kaydedilen ilerlemeyi değerlendirir.

COP, taraflar aksi yönde karar almadıkça her yıl toplanır. İlk COP toplantısı Mart 1995'te Almanya'nın Berlin kentinde yapılmıştır. Bir taraf oturuma ev sahipliği yapmayı teklif etmedikçe, COP toplantıları sekreteryanın merkezi olan Bonn'da yapılır. COP Başkanlığı, BM tarafından tanınan beş bölge arasında (yani Afrika, Asya, Latin Amerika ve Karayipler, Orta ve Doğu Avrupa ve Batı Avrupa ve Diğerleri) dönüşümlü olarak yapıldığı gibi, COP'un düzenlendiği yerin de bu gruplar arasında değişme eğilimi vardır.

COP'ta neler oluyor?

COP toplantıları öncelikle müzakereler ve tartışmalar etrafında döner. Amaç, UNFCCC'nin genel hedefi olan iklim değişikliğini sınırlama yolunda kaydedilen ilerlemeyi gözden geçirmektir.

Bazen COP, genellikle hedefleri iyileştirme, kurallar üzerinde anlaşma veya Kyoto Protokolü ve Paris Anlaşması gibi bağlayıcı anlaşmalar oluşturma amacıyla yeni anlaşmalar ve antlaşmalarla sonuçlanır.

COP toplantılarının önemli bir bölümü, her bir Tarafın iklim değişikliğiyle nasıl mücadele ettiklerini detaylandıran katkılarını gözden geçirmektir. Paris Anlaşması'na taraf olan üyeler, Ulusal Olarak Belirlenmiş Katkılar (NDC'ler) sunacaklardır. Bunlar, her ülkenin emisyonlarını azaltmak ve iklim değişikliğinin etkilerine uyum sağlamak için hazırladığı planlardır. Bu eylemlerin tümü birlikte ele alındığında, Paris Anlaşması'nın hedeflerine ulaşıp ulaşamayacağımızı belirleyecektir.

COP'a kimler gidiyor?

COP'a katılanlar, hükümetlerin (Tarafların) temsilcileri veya sivil toplum örgütleri, özel sektör, finans kuruluşları, alt ulusal yönetimler ve yerel topluluklar gibi hükümet dışı "gözlemci" kuruluşların temsilcileridir.

BM Finansal Raporlama Çerçeve Sözleşmesi'ne (UNFCCC) taraf olan 198 ülke genel olarak beş bölgesel gruba ayrılmıştır:

• Afrika
• Asya
• Doğu Avrupa
• Latin Amerika ve Karayipler
• Batı Avrupa ve Diğer Devletler (Avustralya, Kanada ve ABD dahil)

COP Başkanı genellikle ev sahibi ülkenin kıdemli bir hükümet yetkilisidir. Ev sahibi ülke ve başkanlık genellikle beş bölgesel grup arasında dönüşümlü olarak yürütülür. Bu bölgesel gruplar ayrıca, mevcut COP Başkanına danışmanlık görevi gören UNFCCC Bürosu'nda da temsil edilir.

BM İklim Değişikliği Çerçeve Sözleşmesi (UNFCCC) bünyesinde Arap Devletleri, Avrupa Birliği ve Küçük Ada Devletleri gibi çeşitli diğer taraf grupları da bulunmaktadır. Bu gruplar, müzakere pozisyonları ve ortak çıkarları konusunda anlaşmaya varmak için bir araya gelebilirler.

Paris Anlaşması nedir?

Paris Anlaşması, 2015 yılında Paris'te düzenlenen COP21'de kabul edilen, iklim değişikliği konusunda yasal olarak bağlayıcı ilk küresel anlaşmadır. 2015'ten bu yana, Paris Anlaşması kapsamında, dünyadaki hemen hemen tüm ülkeler şu taahhütlerde bulunmuştur:

• Küresel ortalama sıcaklık artışını, sanayi öncesi seviyelerin 'oldukça altında', ideal olarak ise 1,5°C altında tutulması.
• İklim değişikliğine uyum sağlama yeteneğini güçlendirmek ve direnç oluşturmak.
• Finansman akışlarını 'düşük sera gazı emisyonlarına ve iklim değişikliğine dayanıklı kalkınmaya yönelik bir yol haritası' ile uyumlu hale getirilmesi.

Paris Anlaşması, taraf ülkelerin her yıl ulusal emisyonlarını ne kadar azaltacaklarına bireysel olarak karar verdikleri 'aşağıdan yukarıya' bir yaklaşıma sahiptir.

Taraflar bu hedefleri, her beş yılda bir gözden geçirilen 'ulusal olarak belirlenmiş katkılar' veya 'NDC'ler' şeklinde UNFCCC Sekreterliğine iletirler. Artan hedeflerin bu beş yıllık döngüsü 'sıçrama mekanizması' olarak bilinir.

COP Toplantılarının ilki Mart 1995'te Almanya'nın Berlin kentinde yapılmıştır. Son toplantısı ise 10-21 Kasım 2025 tarihleri ​​arasında Brezilya’nın Belém kentinde düzenlenmiştir. Birleşmiş Milletler İklim Değişikliği Taraflar Konferansı (COP30), iklim ve sağlık arasında bağlantı kuran küresel çabaları ilerletmek ve COP28 (Birleşik Arap Emirlikler) ve COP29'da (Azerbaycan) belirlenen sağlık gündeminin mirasının eylem on yılında da devam etmesini sağlamak için önemli çalışmaların gelişmesinde katkı sağlamışlardır.

COP31 Toplantısı Antalya’da Yapılacak

Brezilya’nın Belem kentinde 10-23 Kasım 2025 tarihleri arasında gerçekleştirilen BM İklim Değişikliği Çerçeve Sözleşmesi (BMİDÇS/ UNFCCC) 30. Taraflar Konferansı’nda (COP30); Ülkemiz Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanı Murat Kurum’un başkanlığında yürütülen müzakereler sonrası 2026 yılında düzenlenecek COP31 Taraflar Konferansı’nın Türkiye’nin ev sahipliği ve başkanlığında yapılmasına karar verildi.

Avustralya’nın sürece müzakereci olarak katkı sağlaması, Pre-COP’un ise Pasifik ülkelerinin birinde yapılması konularında da uzlaşma sağlandı. Türkiye “Hiçbir ülkenin geride bırakılmayacağı daha adil ve kapsayıcı bir diplomasi” hedefiyle ev sahipliğini elde etti. Tarihi bir diplomasi başarısı gösteren ülkemiz; iklim değişikliği ile mücadelede BM’nin en önemli organizasyonu olan COP’a ilk kez ev sahipliği yapacak ve 196 ülkenin liderleri iklim krizine karşı taahhütlerini, politikalarını ve çözüm önerilerini 2026 yılında Türkiye’de tartışacaklardır.

Türkiye 2022’de Mısır Şarm El-Şeyh’te düzenlenen COP27’de hem güncel Ulusal Katkı Beyanını hem de COP31 adaylığını ilan etti. Türkiye ile birlikte Birleşmiş Milletler çatısı altındaki Batı Avrupa ve Diğerleri" (WEOG) grubunda yer alan Avustralya da aday oldu. Yaklaşık 2 yıl boyunca iki ülke arasında dostane görüşmelerle müzakere süreci yürütüldü. Türkiye, birçok ülke ile diplomasi trafiği yürüttü. Brezilya Belem’de de Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanı Murat Kurum’un öncülüğünde 5 gün boyunca devam eden müzakerelerde Türkiye’nin ev sahipliğinde toplantının gerçekleştirilmesi sağlandı.

BM İklim Değişikliği Taraflar Konferansı (COP31), 9-20 Kasım 2026 tarihlerinde Antalya'da düzenlenecektir. 197 ülkenin katılacağı zirvede, sera gazı emisyonlarının azaltılması, iklim finansmanı, uyum politikaları ve adil enerji dönüşümü konuları ele alınarak küresel iklim politikalarına yön verilecektir. 

COP1-COP31 Toplantılarının Tarihsel Süreci

COP1 – COP10 (Başlangıç ve Yapılanma Dönemi “1995-2004”)

COP11 – COP20 (Küresel Katılım ve Genişleme “2005-2014”)

COP21 – COP28 (Modern Dönem “2015-2023”)

COP29 – COP31 (Güncel ve Planlanan Dönemler “2024-2026”)

Bekir Metin, Tek Sağlık Genel Yayın Yönetmeni, 6 Nisan 2026

Bekir Metin

Genel Yayın Yönetmeni · 6 Nisan 2026